📝 Editoryal Not:
Diyabetik retinopati, erken evrelerde belirti vermeden ilerleyebilmesi ve tedavi edilmediğinde kalıcı görme kaybına yol açabilmesi nedeniyle önemli bir halk sağlığı sorunudur. Türkiye’de diyabet görülme sıklığının yüksek olması, diyabetli bireylerin düzenli göz muayenesine erişiminin ve erken tanının önemini artırmaktadır. Türk Oftalmoloji Derneği’nin Dünya Diyabet Günü kapsamında yaptığı bu açıklama, diyabetin göz sağlığı üzerindeki etkilerine dikkat çekerek hastaların ve sağlık profesyonellerinin farkındalığını artırmayı amaçlamaktadır.
Türk Oftalmoloji Derneği (TOD), 14 Kasım Dünya Diyabet Günü dolayısıyla yaptığı açıklamada, Türkiye’nin Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF) Avrupa Bölgesi’nde diyabet görülme oranının en yüksek olduğu ülke olduğuna dikkat çekti. TOD Tıbbi Retina Birimi Başkanı Prof. Dr. Sibel Çalışkan Kadayıfçılar, diyabetli kişilerin önemli bir bölümünün hastalığından haberdar olmadığını, bazı kişilerin diyabet tanısını ilk kez göz muayenesi sırasında öğrendiğini belirtti. Kadayıfçılar, diyabetin göz sağlığı üzerindeki etkilerine ve önlenebilir görme kaybı açısından erken tanının önemine vurgu yaptı.
Uluslararası Diyabet Federasyonu’nun (IDF) 2025 yılında yayımladığı 11. Diyabet Atlası’na göre, Türkiye’de 20–79 yaş aralığında yaklaşık 9,6 milyon diyabetli yetişkin bulunuyor. Bu yaş grubunda yaşa göre standardize edilmiş diyabet görülme oranı yüzde 16,5 olan Türkiye, IDF Avrupa Bölgesi’nde en yüksek orana sahip ülke konumunda. Atlas verilerine göre Türkiye’de diyabetli yetişkinlerin yaklaşık yüzde 45,5’i hastalığından haberdar değil.
Türk Oftalmoloji Derneği Tıbbi Retina Birimi Başkanı Prof. Dr. Sibel Çalışkan Kadayıfçılar, diyabetin uzun süre belirti vermeden ilerleyebildiğini ve gözün hastalıktan etkilenebilen önemli organlardan biri olduğunu belirterek, diyabetli kişilerin göz muayenelerini aksatmaması gerektiğini söyledi.
Diyabet kalıcı görme kaybına neden olabilir
Diyabetin gözde geçici görme değişikliklerinden kalıcı görme kaybına kadar uzanan farklı sorunlara yol açabileceğini belirten Prof. Dr. Sibel Çalışkan Kadayıfçılar, diyabetli kişilerde kataraktın daha sık ve daha erken yaşlarda görülebildiğini ifade etti. Diyabete bağlı göz kası ve sinir etkilenmeleri ise bazı hastalarda çift görmeye neden olabiliyor.
Diyabetin gözde yol açtığı en önemli sorunlardan birinin, retina tabakasındaki damar hasarıyla gelişen diyabetik retinopati olduğunu vurgulayan Kadayıfçılar, hastalığın ilerleyen evrelerinde retina damarlarında sızıntı ve tıkanıklık gelişebildiğini, makulada ödeme ve anormal yeni damar oluşumuna bağlı göz içi kanamalara yol açabildiğini belirtti. Bu değişiklikler tedavi edilmediğinde ciddi görme kaybına neden olabiliyor.
Diyabetik retinopati belirti vermeden ilerleyebilir
Diyabetik retinopatinin, yüksek kan şekeri nedeniyle retina damarlarında meydana gelen hasar sonucunda geliştiğini belirten Prof. Dr. Sibel Çalışkan Kadayıfçılar, hastalığın erken evrelerde herhangi bir belirti vermeden ilerleyebileceğine dikkat çekti.
Kadayıfçılar, şu bilgileri verdi:
“Yüksek kan şekeri retina damarlarında sızıntıya, tıkanıklığa ve retina dokusunun yeterince beslenememesine yol açabilir. Diyabetik retinopati erken evrelerde hiçbir belirti vermeden ilerleyebilir. Bu nedenle görme şikâyeti olmayan kişilerin de düzenli göz muayenesi yaptırması önemlidir. Hastalık kontrol altına alınmadığında ciddi, hatta kalıcı görme kaybına neden olabilir.
Kan şekeri düzeyindeki dalgalanmalar gözün kırma gücünü geçici olarak etkileyebilir. Bu nedenle gözlük numarasında kısa sürede belirgin değişiklikler yaşanması, kan şekeri kontrolünün değerlendirilmesini gerektiren işaretlerden biri olabilir. Diyabetli kişilerde katarakt da daha erken yaşlarda görülebilir.
Diyabetin süresi uzadıkça diyabetik retinopati gelişme ve ilerleme riski artar. Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, obezite, böbrek hastalığı ve gebelik gibi faktörler de retinopatinin ilerlemesini etkileyebilir.
Diyabetik makula ödeminde bulanık görme, renkleri soluk algılama, cisimleri olduğundan farklı boyutta veya şekilde görme, düz çizgileri dalgalı ya da kesik algılama gibi belirtiler ortaya çıkabilir. Makuladaki ödem, merkezi görmeyi etkileyerek kişinin günlük yaşamını, çalışma hayatını ve yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyebilir.”
Erken tanı ve düzenli göz muayenesi önemli
Diyabetli kişilerin önemli bir bölümünün hastalığından haberdar olmadığını belirten Prof. Dr. Sibel Çalışkan Kadayıfçılar, bazı kişilerin diyabet tanısını ilk kez göz muayenesi sırasında öğrendiğini ifade etti.
Diyabetik retinopati ve diyabetik makula ödeminde erken tanı ve tedavinin görme kaybını önlemede önemli rol oynadığını vurgulayan Kadayıfçılar, sözlerini şöyle tamamladı:
“Diyabetli kişilerin göz muayenelerini düzenli olarak yaptırmaları gerekir. Tip 2 diyabet tanısı alan kişilerin tanı sırasında, tip 1 diyabetli kişilerin ise hastalık başlangıcından sonraki ilk beş yıl içinde kapsamlı göz muayenesinden geçmesi önerilir. Sonraki muayenelerin sıklığı, retina bulgularına ve kişinin risk durumuna göre göz hekimi tarafından belirlenir.
Göz bebeği büyütülerek yapılan göz dibi muayenesi, diyabetik retinopatinin değerlendirilmesinde temel yöntemdir. Gerekli görüldüğünde optik koherens tomografi (OCT) ve fundus floresein anjiyografi gibi görüntüleme yöntemlerinden de yararlanılır. Bu incelemelerle retina ve makuladaki değişiklikler değerlendirilerek uygun tedavi planlanabilir.
Diyabetik göz hastalıklarında erken tanı ve zamanında tedavi, görme kaybını önleyebilir veya mevcut görme düzeyinin korunmasına yardımcı olabilir. Bunun yanında kan şekeri, kan basıncı ve kan yağlarının kontrol altında tutulması da göz sağlığının korunması açısından önemlidir. Düzenli fiziksel aktivite, sağlıklı kilonun korunması ve sigaradan uzak durulması, diyabetle ilişkili risklerin azaltılmasına katkı sağlayabilir.”