📝 Editoryal Not:

Serebral palsili çocuklarda rehabilitasyon çoğunlukla hareket ve motor becerilerin geliştirilmesi üzerinden ele alınsa da solunum fonksiyonları, fiziksel aktiviteye katılım ve günlük yaşamın sürdürülmesi açısından önemli bir değerlendirme alanıdır. N.E.F.E.S.–SP projesi, solunum ve postür eğitimini oyunlaştırılmış dijital uygulamalarla bir araya getirerek çocukların egzersizlere katılımını ve eğitimlerin ev ortamında sürdürülmesini desteklemeyi amaçlaması bakımından dikkat çekmektedir. Proje kapsamında eğitim öncesi ve sonrasında solunum ölçümlerinde gelişim bildirilmektedir. Bununla birlikte, sonuçların klinik etkisini değerlendirebilmek için katılımcı sayısı, ölçüm yöntemleri, kontrol grubu ve istatistiksel analiz gibi araştırma ayrıntılarının da paylaşılması önemlidir.

Yeditepe Üniversitesi’nin TÜBİTAK destekli N.E.F.E.S.–SP projesinde serebral palsili çocuklara sekiz hafta boyunca oyunlaştırılmış solunum ve postür eğitimi verildi. Eğitim öncesi ve sonrasında yapılan değerlendirmelerde solunum ölçümlerinde gelişim gözlemlendi. Dijital uygulama, çocukların egzersizlere katılımını desteklemeyi ve öğrendiklerini ev ortamında sürdürmelerini amaçlıyor.

Serebral palsili çocukların rehabilitasyonunda hareket ve motor becerilerin geliştirilmesinin yanı sıra solunum fonksiyonlarının desteklenmesi de önem taşıyor. Yeditepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü yürütücülüğünde gerçekleştirilen “N.E.F.E.S.–SP: Nitelikli Eğitimle Farkındalık, Erişilebilir Solunum – Serebral Palsi: Oyunlaştırılmış Solunum ve Postür Farkındalık Eğitim Modeli” projesi, solunum egzersizlerini oyunlaştırılmış dijital eğitim modeliyle bir araya getiriyor.

TÜBİTAK 4008 – Özel Gereksinimli Bireylere Yönelik Kapsayıcı Toplum Uygulamaları Destekleme Programı kapsamında desteklenen projenin sonuçları, 13-14 Kasım 2026 tarihlerinde Yeditepe Üniversitesi’nde düzenlenen çalıştay ve kapanış etkinliğinde paylaşıldı. Etkinlikte çocukların hazırladığı resimler sergilendi, müzik dinletisi ve etkileşimli atölyeler gerçekleştirildi.

“Solunum, fiziksel aktivitenin temelinde yer alıyor”

Proje yürütücüsü, Yeditepe Üniversitesi Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Rasmi Muammer, serebral palsili çocukların rehabilitasyonunda solunum fonksiyonlarının da dikkate alınması gerektiğini vurguladı.

Muammer, “Serebral palsi denildiğinde öncelikle yürüme, hareket becerileri ve fiziksel aktivitelerin geliştirilmesi akla geliyor. Oysa solunum, bütün bu becerilerin temelinde yer alıyor. Solunum fonksiyonlarının yeterli düzeyde olması, fiziksel dayanıklılığın ve aktiviteye katılımın desteklenmesi açısından önem taşıyor. Bu nedenle çocukların solunum kapasitelerini geliştirmeye ve daha etkin nefes alıp vermelerini sağlamaya odaklandık” dedi.

Proje kapsamında çocukların solunum egzersizlerini aşamalı olarak öğrenebilmeleri için web tabanlı bir uygulama geliştirildiğini belirten Muammer, egzersizlerin zorluk düzeyinin program ilerledikçe artırıldığını ifade etti. Uygulamanın ev ortamında da kullanılabilecek şekilde tasarlandığını aktaran Muammer, “Çocuklar telefon veya bilgisayar üzerinden uygulamaya erişerek kendilerine tanımlanan egzersizleri yapabiliyor. Böylece eğitim sürecinde öğrendiklerini günlük yaşamlarında da sürdürebilmelerini amaçlıyoruz” diye konuştu.

Solunum eğitimi postür farkındalığıyla desteklendi

Programın yalnızca solunum egzersizlerinden oluşmadığını, doğru duruş alışkanlıklarının geliştirilmesine de odaklandıklarını belirten Muammer, postürün solunum mekaniği üzerindeki etkisine dikkat çekti.

Muammer, “Çocukların otururken öne doğru eğilmesi, göğüs kafesinin hareketini kısıtlayabilir ve solunum mekaniğini olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle dik oturma ve uygun duruş alışkanlıklarının geliştirilmesine yönelik çalışmalar da yaptık. Solunum egzersizlerini postür eğitimiyle birlikte ele aldık. Ayrıca çocukların egzersizlerini düzenli takip edebilmeleri için bir egzersiz günlüğü hazırladık. Programın sürdürülebilirliğini desteklemek amacıyla ailelere ve eğitimcilere yönelik bilgilendirme ve eğitimler gerçekleştirdik” dedi.

Geliştirilen dijital uygulamanın, çocukların egzersizlere erişimini kolaylaştırmayı ve eğitim sürecinde edinilen alışkanlıkların ev ortamında devam ettirilmesini hedeflediğini belirten Muammer, ailelerin ve eğitimcilerin sürece katılımının önemini vurguladı.

Eğitim öncesi ve sonrasında solunum ölçümleri yapıldı

Türkiye Spastik Çocuklar Vakfı (TSÇV) Müdürü Uzm. Fzt. Turgay Arık, serebral palsinin yalnızca hareket sistemini değil, solunum sistemi dâhil farklı vücut sistemlerini de etkileyebildiğini belirtti.

Arık, “Serebral palsili çocukların rehabilitasyonunda hareket becerilerinin geliştirilmesine ağırlık veriliyor. Ancak solunum sistemi de en az hareket sistemi kadar önemli. Çocukların fiziksel aktivitelere katılımını ve günlük yaşamlarını desteklemek için solunum fonksiyonlarının da değerlendirilmesi gerekiyor. Bu ihtiyaçtan yola çıkarak N.E.F.E.S.–SP Projesi’ni hayata geçirdik. Amacımız hem ailelerde hem de bu alanda çalışan uzmanlarda solunum konusunda farkındalık oluşturmak ve çocuklara sekiz haftalık bir eğitim programı uygulamaktı” dedi.

Programın başında ve sonunda çocukların solunum ölçümlerinin yapıldığını aktaran Arık, değerlendirmelerde gelişim gözlemlediklerini söyledi. Arık, “Ölçümlerde çocukların vital kapasitelerinde, yani derin bir nefes aldıktan sonra dışarı verebildikleri hava miktarında gelişim olduğunu gördük. Çocukların daha derin nefes alabildiğini ve nefeslerini daha uzun süre verebildiğini gözlemledik. Bu sonuçlar, solunum egzersizlerinin çocukların solunum farkındalığını desteklemesi açısından önemli. Aileler ve çocuklar da eğitim sürecinden memnun kaldı” diye konuştu.

Çocuklar solunum egzersizlerini oyunlaştırılmış uygulamayla yaptı

Egzersiz programının çocukların ilgisini ve katılımını destekleyecek şekilde tasarlandığını belirten Arık, geleneksel ve tekrara dayalı egzersizler yerine oyunlaştırılmış bir modelden yararlandıklarını ifade etti.

Arık, “Çocuklara tekdüze bir egzersiz programı sunmak yerine onlar için geliştirilen web tabanlı bir uygulamadan yararlandık. Böylece çocuklar oyun oynarken solunum egzersizlerini de gerçekleştirdi. Egzersizleri daha eğlenceli hâle getirerek çocukların programa aktif katılımını sağlamayı amaçladık” dedi.

Proje deneyimleri çalıştayda paylaşıldı

Projenin sonuçları ve uygulama sürecinde edinilen deneyimler, 13 Kasım 2026 tarihinde Yeditepe Üniversitesi Sanat ve Tasarım Fakültesi Konferans Salonu’nda düzenlenen çalıştayda ele alındı. Oturumlarda sekiz haftalık eğitim programı, dijital uygulama ve elde edilen deneyimler değerlendirilirken modelin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılmasına yönelik öneriler paylaşıldı.

14 Kasım 2026 tarihinde Yeditepe Üniversitesi Mühendislik Binası Avlusu’nda gerçekleştirilen kapanış etkinliğinde ise çocuklar, aileler, eğitimciler ve proje ekibi bir araya geldi. Müzik dinletisi ve etkileşimli atölyelerin düzenlendiği etkinlikte çocukların hazırladığı resimler sergilendi. Aileler ve çocuklar eğitim sürecindeki deneyimlerini paylaşırken, kazanımların ev ve okul ortamında sürdürülmesinin önemi vurgulandı.

Disiplinlerarası proje ekibi bir araya geldi

TÜBİTAK 4008 kapsamında desteklenen proje, Yeditepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Rasmi Muammer yürütücülüğünde gerçekleştirildi.

Proje ekibinde Yeditepe Üniversitesi’nden Dr. Öğr. Üyesi Aslı Yeral ve Dr. Fzt. Deniz Aslan araştırmacı; Dr. Öğr. Üyesi Elif Develi, Öğr. Gör. Ayça Yağcıoğlu Südor, Fzt. Zeynep Ongan ve Uzm. Fzt. Irmak Sıla Çetinel eğitmen olarak görev aldı. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Kardiyoloji Enstitüsü’nden Dr. Fzt. Kıymet Muammer, Fenerbahçe Üniversitesi’nden Doç. Dr. Başar Öztürk ve Dr. Öğr. Üyesi Baha Naci araştırmacı; Sağlık Bilimleri Üniversitesi’nden Prof. Dr. Esra Pehlivan eğitmen olarak projeye katkı sundu.

Türkiye Spastik Çocuklar Vakfı’ndan Uzm. Fzt. Turgay Arık, Fzt. Yüksel Çolaker ve Uzm. Fzt. Burak Şevket Vuran da eğitmen olarak proje ekibinde yer aldı.