📝 Editoryal Not:

Bebeklerde ve çocuklarda göz sulanması ile çapaklanma, çoğu zaman basit nedenlerle ortaya çıksa da özellikle kalıcı veya tekrarlayan şikâyetlerde altta yatan durumun belirlenmesi önem taşıyor. Doğumsal gözyaşı kanalı tıkanıklığı ile göz enfeksiyonlarının benzer belirtiler gösterebilmesi, ailelerin yalnızca akıntının görünümüne bakarak değerlendirme yapmamasını gerektiriyor. Bülten, soğuk hava koşullarının etkisini açıklarken gözyaşı kanalı tıkanıklığının izlem ve tedavi seçeneklerine, ayrıca gecikmeden muayene gerektiren uyarı işaretlerine dikkat çekiyor.

Bebeklerde ve çocuklarda uzun süren göz sulanması ve tekrarlayan çapaklanma, doğumsal gözyaşı kanalı tıkanıklığından enfeksiyonlara kadar farklı nedenlerle ortaya çıkabiliyor. Uzmanlar, özellikle eşlik eden kızarıklık, şişlik ve ışık hassasiyeti gibi belirtilerin dikkate alınması gerektiğini vurguluyor.

Soğuk havaların etkisini göstermesiyle birlikte bebeklerde ve çocuklarda göz sulanması daha belirgin hâle gelebiliyor. Rüzgâr ve düşük sıcaklıklar göz yüzeyini etkileyerek refleks gözyaşı üretimini artırabiliyor. Ancak özellikle uzun süren veya tekrarlayan sulanma ve çapaklanma şikâyetleri yalnızca hava koşullarıyla açıklanamayabiliyor. Doğumsal gözyaşı kanalı tıkanıklığı, göz yüzeyini etkileyen sorunlar ve göz enfeksiyonları benzer belirtilere yol açabiliyor.

Batıgöz Sağlık Grubu Balçova Cerrahi Tıp Merkezi Göz Hastalıkları Uzmanı Op. Dr. İsmail Diri, çocuklarda göz sulanmasının olası nedenleri, takip süreci ve ailelerin dikkat etmesi gereken belirtiler hakkında bilgi veriyor.

Soğuk hava ve rüzgâr göz sulanmasını artırabiliyor

Soğuk ve rüzgârlı havalarda göz yüzeyinin tahriş olması, gözün kendisini korumak amacıyla daha fazla gözyaşı üretmesine neden olabiliyor. Bu durum özellikle dış ortamda kısa süreli sulanma şeklinde görülebiliyor. Kuru iç ortam havası da göz yüzeyinde rahatsızlık oluşturarak sulanmayı tetikleyebiliyor.

Op. Dr. İsmail Diri, göz sulanmasının süresi ve eşlik eden belirtilerin değerlendirilmesi gerektiğini belirterek şu bilgileri paylaşıyor:

“Özellikle soğuk ve rüzgârlı havalarda göz yüzeyinin korunmasına yönelik olarak gözyaşı üretiminde artış görülebilir. Ancak çocuklarda göz sulanmasının sürekli olması, tek gözde belirginleşmesi veya çapaklanmayla birlikte görülmesi farklı nedenlerin araştırılmasını gerektirebilir. Bu nedenle belirtilerin ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü ve eşlik eden diğer şikâyetler değerlendirilmelidir.”

Soğuk ve rüzgârlı havanın gözyaşı akışını artırabileceği, çocuklarda göz sulanmasının nedenlerinden biri olarak kabul ediliyor. Ancak kalıcı yakınmalarda altta yatan göz ve gözyaşı kanalı hastalıklarının dışlanması gerekiyor.

Bebeklerde sürekli göz sulanmasının nedeni gözyaşı kanalı tıkanıklığı olabilir

Bebeklerde özellikle yaşamın ilk haftalarından itibaren görülen sürekli göz sulanması ve tekrarlayan çapaklanmanın nedenlerinden biri doğumsal gözyaşı kanalı tıkanıklığı olabiliyor.

Normal koşullarda gözyaşı, göz yüzeyini nemlendirdikten sonra göz kapaklarının buruna yakın bölümündeki küçük açıklıklardan gözyaşı drenaj sistemine geçiyor ve burun boşluğuna ulaşıyor. Bu sistemin herhangi bir bölümünde tıkanıklık bulunması, gözyaşının yeterince uzaklaştırılamamasına neden olabiliyor.

Doğumsal gözyaşı kanalı tıkanıklığında en sık karşılaşılan nedenlerden biri, gözyaşı kanalının burun boşluğuna açıldığı alt uçtaki zarın doğum sonrasında tam olarak açılmamış olmasıdır. Bu durum gözyaşının göz çevresinde birikmesine ve yanağa doğru akmasına yol açabiliyor.

Op. Dr. İsmail Diri, doğumsal gözyaşı kanalı tıkanıklığının belirtilerini şöyle açıklıyor:

“Doğumsal gözyaşı kanalı tıkanıklığında bebek ağlamadığı hâlde gözünde sürekli yaş birikmesi, gözyaşının yanağa doğru akması ve özellikle uyku sonrasında kirpik diplerinde çapaklanma görülebilir. Bazı bebeklerde sarımsı veya mukuslu akıntı da tabloya eşlik edebilir. Bu belirtiler yaşamın ilk aylarında ortaya çıkabilir ve bazı bebeklerde tek gözde, bazılarında ise her iki gözde görülebilir.”

Gözde çapaklanma her zaman enfeksiyon belirtisi değil

Çocuklarda göz çapaklanması, ebeveynlerin sık karşılaştığı şikâyetler arasında yer alıyor. Sabah saatlerinde kirpiklerin birbirine yapışması, göz kenarlarında salgı birikmesi ve sulanma göz enfeksiyonlarını düşündürebilse de bu belirtiler her zaman enfeksiyon kaynaklı olmayabiliyor.

Gözyaşı kanalının yeterince açık olmaması da gözyaşının normal şekilde uzaklaştırılamamasına ve salgıların göz çevresinde birikmesine neden olabiliyor. Viral veya bakteriyel konjonktivit gibi göz enfeksiyonlarında ise sulanma ve akıntıya göz kızarıklığı, kapaklarda şişlik veya rahatsızlık hissi eşlik edebiliyor.

Op. Dr. Diri, iki durumun ayırt edilmesinde göz muayenesinin önemine dikkat çekiyor:

“Gözyaşı kanalı tıkanıklığında göz sulanması ve çapaklanma ön planda olabilirken belirgin göz kızarıklığı her zaman görülmeyebilir. Konjonktivit gibi enfeksiyonlarda ise kızarıklık, akıntı ve gözde rahatsızlık hissi tabloya eşlik edebilir. Yalnızca akıntının rengine veya miktarına bakılarak kesin bir ayrım yapılması mümkün değildir. Bu nedenle gözde kızarıklık olup olmadığı, akıntının özellikleri ve şikâyetlerin başlangıç zamanı ayırıcı tanıda önem taşır.”

Gözyaşı kanalı tıkanıklığı ile konjonktivitin belirtileri örtüşebildiğinden, tanı yalnızca akıntının görünümüne göre konulmamalı; göz yüzeyi ve gözyaşı drenaj sistemi birlikte değerlendirilmelidir.

Doğumsal gözyaşı kanalı tıkanıklığı kendiliğinden düzelebilir mi?

Doğumsal gözyaşı kanalı tıkanıklığı bulunan bebeklerin önemli bir bölümünde kanal, yaşamın ilk yılı içinde kendiliğinden açılabiliyor. Bu nedenle komplikasyon bulunmayan olgularda genellikle ilk aşamada takip ve konservatif yaklaşımlar tercih ediliyor. Bununla birlikte her bebekte iyileşme süreci aynı olmayabiliyor.

Göz hastalıkları uzmanının değerlendirmesi sonrasında uygun görülen bebeklerde gözyaşı kesesi masajı önerilebiliyor. Masajın doğru bölgeye ve uygun teknikle uygulanması önem taşıyor. Bu nedenle ailelerin uygulamayı kendi kendilerine öğrenmek yerine, hekimin gösterdiği yöntem doğrultusunda gerçekleştirmesi gerekiyor.

Op. Dr. İsmail Diri, tedavi sürecinin her bebekte farklılık gösterebileceğini belirterek şunları söylüyor:

“Doğumsal gözyaşı kanalı tıkanıklığında izlenecek yol, bebeğin yaşı, muayene bulguları ve eşlik eden şikâyetlere göre belirlenir. Uygun olgularda takip ve gözyaşı kesesi masajı önerilebilir. Tıkanıklığın devam ettiği veya bazı komplikasyonların geliştiği durumlarda ise kanalın açılmasına yönelik girişimsel yöntemler değerlendirilebilir.”

İlk 6-12 ayda kendiliğinden düzelme sık görüldüğünden, komplikasyonsuz olgularda takip ve uygun konservatif yöntemler ön plandadır. Şikâyetlerin devam etmesi veya komplikasyon gelişmesi durumunda göz hekimi sondalama gibi girişimsel seçenekleri değerlendirebilir. Masaj, enfeksiyon gelişmiş veya gözyaşı kesesi çevresinde belirgin iltihap bulunan durumlarda hekim değerlendirmesi olmadan uygulanmamalıdır.

Hangi belirtilerde göz muayenesi geciktirilmemeli?

Bebeklerde ve çocuklarda göz sulanması her zaman ciddi bir hastalığa işaret etmese de bazı belirtiler gecikmeden değerlendirme gerektiriyor. Gözde belirgin kızarıklık, göz kapaklarında şişlik, ışığa karşı aşırı hassasiyet veya ağrı gibi bulguların sulanmaya eşlik etmesi önem taşıyor.

Gözün buruna yakın iç köşesinde kızarıklık, şişlik ve hassasiyet gelişmesi gözyaşı kesesi enfeksiyonunu düşündürebiliyor. Bu bulgulara ateşin eşlik etmesi durumunda hızlı tıbbi değerlendirme gerekiyor.

Bebeklerde sürekli sulanmayla birlikte ışığa bakamama, gözlerini sıkıca kapatma veya gözün saydam tabakasında bulanıklık fark edilmesi ise doğumsal glokom gibi ciddi göz hastalıklarının dışlanmasını gerektiriyor. Bu belirtiler bekletilmeden göz hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.

Op. Dr. İsmail Diri, ailelerin dikkat etmesi gereken noktaları şöyle özetliyor:

“Bebeklerde ve çocuklarda göz sulanmasının uzun süre devam etmesi, sık tekrarlayan çapaklanma veya gözde belirgin kızarıklık bulunması göz muayenesini gerektirebilir. Özellikle ağrı, ışık hassasiyeti, göz çevresinde şişlik veya görmeyle ilgili değişikliklerin eşlik ettiği durumlarda değerlendirme geciktirilmemelidir. Erken dönemde yapılan muayene, şikâyetin nedeninin belirlenmesi ve uygun takip planının oluşturulması açısından önemlidir.”