📝 Editoryal Not:

Bu haber, diyabet yönetiminde teknolojinin, kişiye özel tedavinin ve hasta eğitimlerinin önemini üç farklı hasta deneyimi üzerinden görünür kılıyor. Görme engelli bir bireyin dijital diyabet teknolojilerini erişilebilir araçlarla kullanması, otomatik insülin iletim sistemlerinin gelişimi ve kilo yönetimiyle sağlanan klinik iyileşmeler, sağlık profesyonelleri açısından dikkat çekici başlıklar. Bununla birlikte metindeki bazı ifadeler bilimsel açıdan düzeltilmelidir: Diyabetin “yenilmesi” veya “hastalıktan kurtulma” şeklinde sunulması, insülin tedavisinin bırakılmasının hastalığın ortadan kalktığı anlamına geldiği izlenimini yaratabilir. GLP-1 grubu ilaçların yalnızca zayıflama ilacı olmadığı yönündeki ifade de tüm ürün ve endikasyonları kapsamadığı için yeniden ele alınmalıdır. Türkiye’de diyabetli kişi sayısı için güncel IDF verileri esas alınmış; hasta öyküleri, kişisel deneyim ve kurumsal veri olarak ayrıştırılmıştır.

Görme engelli Nisa, diyabet teknolojilerini ekran okuyucu ve yapay zekâ desteğiyle kullanıyor

Diyabetle yaşayan bireylerin tedavi süreçlerinde dijital teknolojiler, kişiye özel yaklaşımlar ve hasta eğitimi giderek daha fazla önem kazanıyor. Görme engelli psikolog Nisa Güner, ekran okuyucu ve yapay zekâ desteğiyle glikoz sensörü ve dijital insülin pompasını bağımsız biçimde kullanmaya yönelik deneyimiyle dikkat çekiyor. Kilo yönetimi ve tedavi desteğiyle yaşamında önemli değişiklikler gerçekleştiren Selin Oral koşu hedeflerine hazırlanırken, 52 kilo veren İlhan Güngördü de diyabet ve eşlik eden sağlık sorunlarıyla mücadelesini anlatıyor. 14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında düzenlenen “Diyabette Yalnız Değilsiniz” etkinliğinde, diyabetin erken tanısı, organ sağlığı, GLP-1 grubu ilaçların doğru kullanımı ve yeni tedavi teknolojileri ele alındı.

Diyabet, dünya genelinde görülme sıklığı artan ve uzun dönemde pek çok organı etkileyebilen önemli bir halk sağlığı sorunu. Hastalığın yönetiminde erken tanı, bireysel risklerin değerlendirilmesi, uygun tedaviye erişim ve düzenli takip büyük önem taşıyor. Gelişen sürekli glikoz izleme sistemleri ve otomatik insülin iletim teknolojileri de diyabetle yaşayan bireylerin günlük tedavi süreçlerini destekleyen seçenekler arasında yer alıyor.

14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında Acıbadem Ataşehir Hastanesi’nde düzenlenen “Diyabette Yalnız Değilsiniz” etkinliğinde, Acıbadem Sağlık Grubu uzmanları diyabetin farklı yönlerini değerlendirdi. Etkinlikte ayrıca tedavi süreçlerinde önemli değişiklikler yaşayan Nisa Güner, Selin Oral ve İlhan Güngördü kendi deneyimlerini paylaştı.

Türkiye’de yaklaşık 9,6 milyon yetişkin diyabetle yaşıyor

Uluslararası Diyabet Federasyonunun (IDF) 2025 yılında yayımlanan 11. Diyabet Atlası’na göre, 2024 yılında dünya genelinde 20-79 yaş aralığında yaklaşık 589 milyon yetişkin diyabetle yaşıyor. Bu sayının 2050 yılında 853 milyona ulaşacağı tahmin ediliyor.

IDF verilerine göre Türkiye’de 2024 yılı itibarıyla 20-79 yaş aralığında yaklaşık 9,6 milyon yetişkin diyabetli bulunuyor. Bu sayının 2050 yılında yaklaşık 14,1 milyona ulaşması bekleniyor. Türkiye, IDF Avrupa Bölgesi’nde diyabetli yetişkin sayısı ve diyabet prevalansı en yüksek ülke konumunda.

Bu veriler, diyabetin erken tanınmasının ve hastalığın uzun dönemli komplikasyonlarının önlenmesine yönelik bütüncül yaklaşımların önemini ortaya koyuyor. Diyabet yalnızca kan glikoz düzeyini etkileyen bir hastalık değil; kalp-damar sistemi, böbrekler, gözler ve sinir sistemi üzerinde de etkiler oluşturabiliyor.

“Diyabet önlenebilir ve yönetilebilir bir hastalık”

Diyabetin her yaşta ortaya çıkabileceğine ve yeterli takip sağlanmadığında ciddi organ hasarlarına yol açabileceğine dikkat çeken Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi’nden (DİYAM) Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, diyabetin toplum sağlığı üzerindeki etkilerine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Yılmaz, diyabetin görülme sıklığındaki artışa dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı:

“Diyabet mikrobik etkeni olmayan bir pandemi gibi inanılmaz hızla artıyor. Ülkemizde her 10 yılda görülme sıklığının yüzde 100 arttığını, ikiye katlandığını saptadık.”

Diyabetin önlenmesi ve kontrolünde erken tanının önemini vurgulayan Yılmaz, hastalığın kalp-damar ve böbrek hastalıkları, hipertansiyon, obezite, görme kaybı ve alt ekstremite ampütasyonlarıyla ilişkili olabileceğini belirtti. Diyabetin erken dönemde tanınması ve uygun şekilde yönetilmesinin organ hasarı riskini azaltmaya katkı sağlayabileceğini ifade etti.

Diyabet teknolojilerinde yeni dönem: Sürekli glikoz takibi ve otomatik insülin iletimi

Diyabet tedavisinde kullanılan teknolojilerin son yıllarda önemli ölçüde geliştiğini belirten Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, geçmişte gün içinde birkaç kez parmaktan kan şekeri ölçümüyle yürütülen takibin, sürekli glikoz izleme sistemleriyle daha kapsamlı hale geldiğini söyledi.

Sürekli glikoz izleme (CGM) sistemleri, deri altındaki interstisyel sıvıda bulunan glikoz düzeyini belirli aralıklarla ölçerek gün içindeki değişimleri takip etmeyi sağlıyor. Bu sistemler, yalnızca ölçüm anındaki değeri değil, glikozun yükselme veya düşme eğilimini de göstererek tedavi yönetimine yardımcı olabiliyor.

Yılmaz, teknolojinin geleceğine ilişkin değerlendirmesinde, “Sürekli glikoz takip sistemleri yaklaşık iki dakikada bir ölçüm yapmaya başlayınca ne kadar çok şeyi atladığımızı gördük. Bu teknoloji daha da gelişecek. Zamanla insülin iğneleri ve enjeksiyonları da tarih olacak” dedi.

Diyabet teknolojilerindeki gelişmeler, özellikle otomatik insülin iletim sistemleriyle yeni bir aşamaya ulaşıyor. Bu sistemler sürekli glikoz izleme verilerini bir algoritma aracılığıyla değerlendirerek insülin pompasının ilettiği insülin miktarını belirli sınırlar içinde otomatik olarak ayarlayabiliyor. Bununla birlikte günümüzde bu teknolojiler insülin enjeksiyonlarının tamamını ortadan kaldırmış değil; insülin rezervuarının doldurulması, set veya pod değişimi ve sistemin düzenli takibi gibi kullanıcı sorumlulukları devam ediyor.

Acıbadem Ataşehir Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Seher Tanrıkulu da teknoloji seçiminin bireyin ihtiyaçlarına göre yapılması gerektiğini belirterek şunları söyledi:

“Diyabetli çocuğu olan bir anne, geceleri çocuğunun hipoglisemiye girip girmediğini düşünerek sürekli endişe yaşayabiliyor. Günümüzde sensörler ve insülin pompaları bu kaygıyı azaltabiliyor.”

Sürekli glikoz izleme ve otomatik insülin iletim sistemlerinin seçimi; diyabetin tipi, tedavi gereksinimleri, bireyin tercihleri, cihazı kullanabilme becerisi ve sağlık ekibinin desteği dikkate alınarak yapılmalı. Bu teknolojilerin etkin kullanımı için eğitim ve düzenli takip de önem taşıyor.

Erken tanı, diyabete bağlı organ hasarlarının önlenmesinde önemli

Etkinlikte Türkiye’deki diyabet verilerini değerlendiren Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Özlem Çelik, IDF verilerine göre dünya genelinde yaklaşık 589 milyon yetişkinin diyabetle yaşadığını ve bu sayının 2050 yılında 850 milyonun üzerine çıkmasının beklendiğini belirtti. Çelik, Türkiye’de diyabet prevalansının yüzde 16,5 düzeyinde olduğunu ifade etti.

Diyabetin organlar üzerindeki etkilerini anlatan Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Tuğçe Apaydın ise hastalığın sistemik niteliğine dikkat çekti:

“Diyabet; gözden böbreğe, kalp ve damarlardan sinirlere kadar pek çok organı etkileyen sistemik bir hastalıktır. Diyabetli bireylerde koroner arter hastalığı gelişme riski iki kat fazladır. Travmaya bağlı olmayan bacak ampütasyonlarının en önemli nedeni diyabettir. Diyabet, önlenebilir körlük nedenlerinin de başında gelir.”

Diyabetin uzun dönemli etkilerinin azaltılmasında glisemik kontrolün yanı sıra kan basıncı ve kan lipitlerinin yönetimi, böbrek fonksiyonlarının izlenmesi, göz muayeneleri ve ayak değerlendirmeleri de önem taşıyor.

İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Yaser Süleymanoğlu, sürekli glikoz izleme sistemlerinin günlük takipte sağladığı olanaklara değinerek glikoz düzeylerindeki dalgalanmaların izlenmesinin önemini vurguladı.

Süleymanoğlu, “Bu cihazlar sayesinde gece uykudayken de şeker seviyesini izleyebiliyor ve diyabet merkeziyle çoklu şeker ölçüm sonuçlarını paylaşabiliyoruz” dedi.

Sürekli glikoz izleme sistemleri, glikoz değişkenliği ve hedef aralıkta geçirilen süre gibi ölçütlerin değerlendirilmesini sağlayarak HbA1c ölçümünü tamamlayıcı bilgiler sunuyor. Bununla birlikte sensör ölçümleri interstisyel sıvıdan elde edildiği için bazı durumlarda kan glikoz ölçümünden farklılık gösterebilir. Belirti ve ölçüm arasında uyumsuzluk olduğunda veya cihazın kullanım talimatları gerektirdiğinde parmak ucundan kan şekeri ölçümü de gerekebilir.

GLP-1 grubu ilaçlar hekim değerlendirmesiyle kullanılmalı

Son yıllarda diyabet ve obezite tedavisinde gündeme gelen GLP-1 reseptör agonistleri, uygun hastalarda glisemik kontrolün ve vücut ağırlığı yönetiminin desteklenmesinde kullanılan ilaç grupları arasında yer alıyor.

Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, bu ilaçların gelişigüzel kullanılmaması gerektiğini vurgulayarak tedavi öncesinde hastanın sağlık durumunun değerlendirilmesinin önemine dikkat çekti.

Yılmaz, şu uyarıda bulundu:

“GLP-1 analogları son yıllarda tıbbın en önemli buluşlarından biridir. Ancak bunlar gelişigüzel kullanılabilecek zayıflama ilaçları değildir. Safra kesesinde taş, amilaz ve lipaz yüksekliği veya trigliserit düzeyinin 500’ün üzerinde olması gibi durumlarda bu ilaçların kullanılması uygun olmayabilir. Bu nedenle tedavi öncesinde gerekli kontrollerin yapılması şarttır.”

GLP-1 reseptör agonistlerinin kullanımına ilişkin karar, ilacın ruhsatlı endikasyonu, hastanın klinik özellikleri, eşlik eden hastalıkları ve olası riskleri dikkate alınarak hekim tarafından verilmelidir. Bu ilaçlarla ilişkili önemli güvenlilik başlıkları arasında gastrointestinal yan etkiler, safra kesesi hastalıkları ve pankreatit şüphesi yer alıyor. Ancak safra taşı, amilaz veya lipaz yüksekliği ya da yüksek trigliserit düzeyi her ürün için otomatik ve mutlak bir kontrendikasyon olarak değerlendirilmemeli; hastanın klinik durumu ve ilgili ilacın güncel kısa ürün bilgisi doğrultusunda ele alınmalıdır.

GLP-1 grubu ilaçların tümü aynı endikasyona sahip değildir. Bazı ürünler tip 2 diyabet tedavisi için, bazıları ise belirli vücut kitle indeksi ve eşlik eden sağlık sorunları bulunan kişilerde kilo yönetimi için ruhsatlandırılmıştır. Bu nedenle “zayıflama iğnesi” gibi genel ifadeler yerine ilacın etken maddesi, ruhsatlı kullanım alanı ve kişiye uygunluğu esas alınmalıdır.

Prof. Dr. Yılmaz, ilaçların kontrolsüz temin edilmesinin ve sosyal medyada yayılan yanlış bilgilerin hastalar açısından risk oluşturabileceğine de dikkat çekti.

Selin Oral: 38 kilo verdi, yarı maraton hedefiyle koşuyor

Çocukluk ve gençlik yıllarında tenis, buz pateni ve voleybolla ilgilenen 46 yaşındaki Selin Oral, ilerleyen yıllarda ve çocuklarının doğumunun ardından kilo aldığını anlattı. Uzun yıllar kilo vermek için farklı diyet programlarını denediğini ancak kalıcı sonuç elde edemediğini belirten Oral, 108 kiloya ulaştığında obezite cerrahisini değerlendirmeye başladı.

Yapılan değerlendirmelerde insülin direncinin yüksek olduğu belirlenen Oral için Prof. Dr. M. Temel Yılmaz ve sağlık ekibi tarafından ilaç tedavisi, beslenme düzenlemesi ve fiziksel aktiviteyi kapsayan kişiye özel bir program oluşturuldu.

Tedavi sürecinde önce yürümeye başlayan Oral, kilo verdikçe fiziksel aktivite mesafesini artırdı. Yaklaşık 38 kilo vererek 70’li kilolara indiğini belirten Oral, bugün 15-20 kilometrelik koşular yapabildiğini ve yarı maraton hedefi doğrultusunda hazırlandığını ifade etti.

Oral, yaşadığı değişimi şu sözlerle anlattı:

“Kilolarım nedeniyle hareket etmek dahi istemiyordum. Tedaviyle kilo verdikçe yürümeye, ardından oğlumun da desteğiyle koşmaya başladım. Eskiden hareket edemediğim için kendimi çok kötü hissederken, şimdi hareket etmediğim gün huzursuz oluyorum. En son 15,5 kilometre koştum. Hedefim Nisan ayında Prag’da 21 kilometrelik yarı maratonu tamamlamak. Çevremde ‘Senin sayende yürümeye veya koşmaya başladım’ diyenler var. Bu da beni ayrıca motive ediyor.”

Nisa Güner: Görme engeline rağmen diyabet teknolojilerini bağımsız kullanıyor

Retinitis pigmentosa nedeniyle 12 yaşından sonra görme yetisini kaybeden 24 yaşındaki psikolog Nisa Güner’e 17 yaşında tip 1 diyabet tanısı konuldu. Tanı sonrasında glikoz sensörü kullanmaya başlayan Güner, son altı aydır tedavisini dijital insülin pompasıyla sürdürüyor.

Görme engeli nedeniyle diyabet teknolojilerini bağımsız kullanmakta zorlanabileceği yönündeki kaygılara rağmen Güner, ekran okuyucu ve yapay zekâ destekli araçlardan yararlanarak cihazlarından gelen bilgileri takip ettiğini belirtiyor. Sensör ve pompa verilerinin yer aldığı ekranları ekran okuyucu aracılığıyla dinleyebildiğini; glikoz değişimlerini gösteren grafikleri ise yapay zekâya yükleyerek görsel içeriğin sözel olarak betimlenmesini istediğini anlatıyor.

Güner, deneyimini şu sözlerle aktarıyor:

“Bana görme engelli olduğum için pompayı kullanamayacağımı söyleyenler oldu. Ben de ‘Bu dijital bir sistemse, kullandığım diğer dijital cihazlar gibi bunu da kullanabilirim’ dedim. Sensörden gelen değerleri ekran okuyucu seslendiriyor. Glikoz grafiklerini de yapay zekaya yükleyip şekerimin nasıl seyrettiğini betimlemesini istiyorum. Altı aydır pompayı sorunsuz kullanıyorum.”

Bir eğitim programı kapsamında İstanbul’da beş ay boyunca tek başına yaşadığını ve günlük hayatını bağımsız biçimde sürdürdüğünü belirten Güner, teknolojinin erişilebilirlik açısından önemine dikkat çekti:

“Teknoloji doğru kullanıldığında engelleri ortadan kaldırabiliyor. Başka ülkelerde pompa kullanan görme engelli kadınları görünce ‘Onlar yapabiliyorsa ben de yapabilirim’ dedim. Şimdi hem diyabetimi yönetiyor hem de bağımsız yaşamıma devam ediyorum.”

Güner’in deneyimi, diyabet teknolojilerinin erişilebilir tasarım ve kişiye uygun eğitimle farklı ihtiyaçlara sahip bireylerin kullanımına sunulmasının önemini ortaya koyuyor. Bununla birlikte ekran okuyucu uyumluluğu ve uygulamaların erişilebilirlik özellikleri kullanılan cihaz ve yazılıma göre değişebiliyor. Yapay zekâ tarafından oluşturulan grafik açıklamaları da klinik değerlendirme veya tedavi kararı yerine geçmiyor.

İlhan Güngördü: 52 kilo verdi, tedavi sürecinde önemli değişim yaşadı

Etkinlikte deneyimini paylaşan İlhan Güngördü, kan şekeri 600 düzeyine yükselerek koma geçirdiğini ve günlerce hastanede tedavi gördüğünü anlattı. Sonrasında kilo yönetimi ve tedavi süreciyle 52 kilo verdiğini belirten Güngördü, insülin tedavisini bırakmasının yanı sıra hipertansiyon ve karaciğer yağlanmasıyla ilgili sağlık durumunda da iyileşme yaşadığını ifade etti.

Güngördü’nün öyküsü, kilo yönetimi ve kişiye özel tedavi yaklaşımının diyabetle yaşayan bazı bireylerde önemli klinik değişiklikler sağlayabileceğini gösteriyor.

Bununla birlikte insülin tedavisinin bırakılması tek başına diyabetin ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Tip 2 diyabette “remisyon” tanımının kullanılabilmesi için, glikoz düşürücü ilaç kullanılmadan en az üç ay süreyle HbA1c değerinin yüzde 6,5’in altında seyretmesi gibi belirlenmiş ölçütlerin karşılanması gerekiyor. Remisyon gelişse bile düzenli takip ve komplikasyon taramaları sürdürülmeli.