📝 Editoryal Not:
Bu basın bülteni, erişkin aşılamasının güncel bilimsel yaklaşımlar ışığında neden vazgeçilmez olduğunu ortaya koymakta; özellikle yaşlılar, kronik hastalar ve gebeler gibi risk gruplarında aşıyla önlenebilir hastalıkların yol açabileceği ciddi sonuçlara dikkat çekmektedir. Sağlık profesyonelleri için rehber niteliği taşıyan içerik, erişkin bağışıklamasındaki yeni aşı seçeneklerini ve değişen uygulama önerilerini özetleyerek hasta bakımının güçlendirilmesine katkı sunmaktadır.
Aşıyla Önlenebilir Enfeksiyonlar Erişkinleri de Tehdit Ediyor
Türkiye’de çocukluk çağı aşılaması gelişmiş ülkelerle benzer düzeydeyken, erişkin aşılaması çeşitli önyargılar ve bilgi eksikliği nedeniyle istenen seviyede değildir. Oysa güncel epidemiyolojik veriler, erişkin yaş grubunda da aşıyla önlenebilir enfeksiyonların önemli morbidite ve mortalite nedenleri arasında yer aldığını göstermektedir.
Acıbadem Fulya Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi Hülya Kuşoğlu, erişkin aşılamasının sağlıklı yaşlanmanın temel bileşenlerinden biri olduğunu vurgulayarak şu bilgileri paylaşıyor:
“Çocukluk döneminin devamı olarak erişkin yaş grubuna özgü aşılamalar düzenli şekilde yapılmalıdır. Bu sayede birçok ciddi enfeksiyon hastalığı önlenebilir, hastaneye yatış ve ölüm riskleri azaltılabilir.”
Yaşla Birlikte Artan Risk
İleri yaşlarda ve kronik hastalık varlığında bağışıklık sisteminin zayıflaması, erişkinlerde enfeksiyon hastalıklarının daha ağır seyretmesine yol açmaktadır. Dr. Kuşoğlu, özellikle yaşlı bireylerde aşılamanın hayati önemde olduğunu belirterek, güncel aşı rehberlerinin bu gruplarda koruyucu bağışıklamayı güçlü biçimde önermekte olduğunu ifade etmektedir.
Erişkinlerde Mutlaka Değerlendirilmesi Gereken 6 Aşı
1. Grip (İnfluenza) Aşısı
İnfluenza; yüksek ateş, kas-eklem ağrıları ve solunum yolu bulgularıyla seyreden, özellikle yaşlılar ve kronik hastalığı olanlarda pnömoni ve kardiyak komplikasyonlara yol açabilen ciddi bir enfeksiyondur. Grip aşısı, enfeksiyonu tamamen önleyebildiği gibi hastalık geliştiğinde daha hafif seyretmesini sağlar.
Özellikle 65 yaş üzeri bireyler, gebeler, kronik hastalığı olanlar ve sağlık çalışanları için yıllık aşılanma önerilmektedir.
2. Zatürre (Pnömokok ve RSV) Aşıları
Streptococcus pneumoniae; zatürre, menenjit ve sinüzitin en sık bakteriyel etkenlerinden biridir. Güncel uygulamada, pnömokok bakterisinin 20 alt tipine karşı koruma sağlayan 20 valanlı konjuge pnömokok aşısı, daha önce aşılanmamış erişkinlerde tek doz olarak uygulanmakta ve ek rapel doza gerek duyulmamaktadır.
Ayrıca 60 yaş üzeri bireylerde RSV aşıları da kullanılmaktadır. Adjuvansız RSV aşıları gebelerde uygulanabilmekte, böylece yenidoğan ilk altı ayda pasif bağışıklıkla korunabilmektedir.
3. Tetanoz – Difteri Aşısı
Çocukluk çağında yapılan tetanoz-difteri aşısının koruyuculuğu zamanla azalır. Sağlıklı erişkinlerde her 10 yılda bir rapel doz önerilir.
Gebelerde 27–36. haftalar arasında yapılan aşılama, yenidoğan tetanozunu önlemede kritik rol oynar.
“Tetanoz bakterisi doğada çok yaygındır; basit bir gül dikeni batması bile ciddi enfeksiyona yol açabilir,” uyarısında bulunan Dr. Kuşoğlu, küçük yaralanmaların dahi hafife alınmaması gerektiğini vurgulamaktadır.
4. Hepatit A ve B Aşıları
1998 öncesi doğmuş bireylerde hepatit aşılanma oranları düşüktür. Hepatit A ve B aşıları, erişkinlerde de mutlaka sorgulanmalıdır.
- Hepatit B: 6 ayda 3 doz
- Hepatit A: 6 ayda 2 doz
Hepatit B aşısı siroz ve hepatoselüler karsinomdan koruma sağlarken, Hepatit A aşısı fekal–oral yolla bulaşan akut karaciğer enfeksiyonlarını önler.
5. Zona Aşısı
Canlı olmayan zona aşısı Türkiye’de 2024’ten itibaren uygulanmaktadır. Zona; uzun süreli nöropatik ağrı, görme ve işitme kaybı gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
Aşı, 6 ay arayla iki doz şeklinde uygulanır ve özellikle 50 yaş üzeri bireyler ile bağışıklığı baskılanmış hastalarda önerilmektedir.
6. HPV Aşısı
HPV enfeksiyonu yaşam boyu oldukça yaygındır ve serviks başta olmak üzere birçok kanserle ilişkilidir. Güncel olarak 9 HPV tipine karşı koruma sağlayan aşı kullanılmaktadır.
Aşı tercihen cinsel aktivite öncesinde yapılsa da, sonrasında da önerilmektedir.
Altı ay içinde 3 doz uygulanan HPV aşısı, rahim ağzı kanserini önleyebilen sayılı aşılardan biridir.
Sonuç
Erişkin aşılaması; bireysel sağlık kadar toplum sağlığının korunması açısından da kritik öneme sahiptir. Güncel rehberler doğrultusunda yapılacak doğru aşılama, enfeksiyon hastalıklarına bağlı komplikasyonları ve sağlık sistemine olan yükü anlamlı biçimde azaltmaktadır.