📝 Editoryal Not:
Bu basın bülteni, psikiyatrik ilaçlara yönelik toplumda yaygın olan yanlış inanışları bilimsel bir çerçevede ele alarak, güncel psikiyatri yaklaşımının kişiye özel, nörobilim temelli ve hekim kontrolünde yürütülen bir tedavi sürecini esas aldığını vurgulamaktadır. İçerik; sağlık profesyonelleri ve hasta yakınları için, psikiyatrik ilaçların endikasyonları, etki–yan etki dengesi ve tedaviye uyumun önemi konusunda yol gösterici niteliktedir.
Yan Etkiler Erken, Tedavi Edici Etkiler Zamanla Ortaya Çıkıyor
Psikiyatrik ilaçlar, yalnızca ağır ruhsal hastalıklarda kullanılan tedaviler değildir. Güncel psikiyatri uygulamalarında; depresyon, anksiyete bozuklukları ve bazı fiziksel ağrı sendromlarında da önemli bir tedavi bileşeni olarak yer almaktadır. Modern psikiyatri anlayışının, beyin ve nörobilim temelli yaklaşımlarla kişiye özel tedavileri esas aldığını vurgulayan Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Emine Yağmur Zorbozan, psikiyatrik ilaçların doğru kullanımına ilişkin önemli bilgiler paylaştı.
Güncel psikiyatri anlayışı: Nörobilim temelli ve bireyselleştirilmiş
Psikofarmakolojinin son yıllarda büyük bir gelişim gösterdiğini belirten Dr. Emine Yağmur Zorbozan, psikiyatrinin yalnızca klasik ekollerle sınırlı kalmadığını ifade ederek şunları söyledi:
“Psikiyatri artık sadece Freudyen bir yaklaşımla ilerlemiyor. Beyin odaklı, nörobilim temelli ve ilaç tedavilerinin ön planda olduğu çağdaş bir psikiyatri anlayışı söz konusu.”
Psikiyatrik ilaç kullanımı için kişinin ağır bir ruhsal hastalığa sahip olması gerekmediğini vurgulayan Dr. Zorbozan, depresyon ve anksiyete bozukluklarının da tedavi gerektiren psikiyatrik hastalıklar olduğunu belirtti. Bu süreçte en önemli noktanın, hastanın hekimiyle açık iletişim içinde olması ve tedaviye devamlılığının desteklenmesi olduğunu ifade etti.
Psikiyatrik ilaçlar yalnızca ruhsal değil, bazı fiziksel durumlarda da kullanılabiliyor
Psikiyatrik ilaçların kullanım alanlarının yalnızca ruhsal bozukluklarla sınırlı olmadığını belirten Dr. Zorbozan, şu bilgileri paylaştı:
“Bu ilaçlar; nöropatik ağrı, migren, kronik yorgunluk ve kanser hastalarında ağrı kontrolü gibi durumlarda da zaman zaman kullanılabiliyor. Ancak bazı psikiyatrik sorunlar yalnızca psikoterapi ile tedavi edilebilir. Örneğin sosyal fobiler, ilişki ve evlilik sorunlarında her zaman ilaç tedavisi gerekli değildir.”
Psikiyatrik ilaçlarla birlikte alkol ve bazı gıdalara dikkat!
Psikiyatrik ilaç kullanımı sırasında bazı maddelerin ilaç etkinliğini olumsuz etkileyebileceğine dikkat çeken Dr. Emine Yağmur Zorbozan, özellikle alkol tüketimi konusunda uyarıyor:
“Psikiyatrik ilaçlar ve alkol karaciğerde metabolize edilir. Birlikte kullanıldıklarında karaciğeri yorabilirler. Ayrıca her ikisi de beyin üzerinde etkilidir ve birbirlerinin etkisini bozabilir.”
Bunun yanı sıra;
- Bazı antidepresanlarla birlikte yoğun peynir tüketimi,
- Lityum kullanan hastalarda aşırı tuz tüketimi
önerilmemektedir. Bu tür durumlarda hekimin hastayı kullandığı ilaca özel olarak bilgilendirmesi büyük önem taşır.
Yan etkiler erken görülür, fayda için zaman gerekir
Psikiyatrik ilaçların yan etkilerinin genellikle tedavinin ilk günlerinde ortaya çıktığını belirten Dr. Zorbozan, bu durumun hastalarda erken dönemde endişe yaratabildiğini söylüyor:
“Ağız kuruluğu, mide bulantısı, kabızlık gibi yan etkiler erken dönemde görülebilir. Ancak psikiyatrik ilaçların tedavi edici etkileri zamanla ortaya çıkar. Bu ilaçların kan-beyin bariyerini geçmesi ve beyinde etki göstermesi için belirli bir süre gerekir.”
Akut yan etkilerin çoğunlukla ilk bir hafta içinde azaldığını veya kaybolduğunu vurgulayan Dr. Zorbozan, bu süreçte sabırlı olmanın ve ilacı hekim önerisi olmadan bırakmamanın çok önemli olduğunun altını çiziyor.
İlaç seçimi kişiye özeldir, hekim kontrolü şarttır
Psikiyatrik ilaçların uyku düzeni üzerinde farklı etkiler oluşturabildiğini belirten Dr. Zorbozan, bazı antidepresanların uykusuzluğa yol açabildiğini, bazı ilaçların ise sedatif etki göstererek uyku halini artırabildiğini ifade ediyor.
“Dürtüselliği yüksek hastalarda kullanılan bazı ilaçların uyku yapıcı etkileri olabilir. Bu nedenle ilaç seçimi; hastanın yaşam tarzına, mesleğine, uyku düzenine ve şikâyetlerine göre hekim tarafından yapılmalıdır.”
Psikiyatrik ilaçların bağımlılık yaptığı, kişiyi duygusuzlaştırdığı veya mutlaka kilo aldırdığı yönündeki inanışların bilimsel karşılığı olmayan şehir efsaneleri olduğunu belirten Dr. Zorbozan, özellikle internet ortamındaki yorumların hastaları yanıltabildiğini vurguluyor.
“Herhangi bir yan etki yaşandığında ya da akla takılan bir durum olduğunda, mutlaka ilacı reçete eden hekimle iletişime geçilmelidir.”