📝 Editoryal Not:
Rahim ağzı kanseri, büyük ölçüde önlenebilir kanserler arasında yer alması ve erken dönemde saptanan kanser öncüsü lezyonların tedavi edilebilmesi nedeniyle önemli bir halk sağlığı konusudur. Hastalığın en önemli nedenlerinden biri olan yüksek riskli İnsan Papilloma Virüsü (HPV) enfeksiyonlarının çoğunlukla belirti vermeden seyretmesi, düzenli tarama programlarının ve HPV aşılamasının önemini artırmaktadır. Bu basın bülteni; HPV enfeksiyonunun özellikleri, tarama yöntemleri, aşılamanın koruyucu rolü ve erken tanı konusunda doğru bilginin yaygınlaştırılmasına katkı sunmaktadır. Özellikle HPV pozitifliğinin kanser anlamına gelmediğinin ve aşılanmış kişilerin de yaşlarına uygun taramalara devam etmesi gerektiğinin vurgulanması, toplumdaki bilgi kirliliğinin önlenmesi açısından değerlidir.
Rahim ağzı kanseri, kadınlarda görülen ve büyük ölçüde önlenebilen kanser türleri arasında yer alıyor. Hastalığın en önemli nedenlerinden biri, yüksek riskli İnsan Papilloma Virüsü (HPV) enfeksiyonları. HPV enfeksiyonlarının ve kansere dönüşme potansiyeli taşıyan hücresel değişikliklerin çoğu zaman belirti vermeden ilerlemesi, düzenli taramayı ve erken tanıyı kritik hâle getiriyor.
Rahim ağzında gelişen kanser öncüsü hücresel değişikliklerin tarama testleriyle erken dönemde saptanması ve gerekli durumlarda tedavi edilmesi, kanser gelişiminin önlenmesini sağlayabiliyor. Memorial Şişli Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Bölümü’nden Op. Dr. Gönül Çimen, HPV enfeksiyonunun özellikleri, rahim ağzı kanseri taramaları ve HPV aşılarının koruyucu rolü hakkında önemli bilgiler veriyor.
Ağrı veya Siğil Olmasa da HPV Enfeksiyonu Bulunabilir
İnsan Papilloma Virüsü (HPV), cilt ve mukozaları etkileyebilen, çok sayıda farklı tipi bulunan yaygın bir virüs grubudur. HPV’nin bazı türleri genital siğillere neden olurken, yüksek riskli olarak tanımlanan bazı türleri rahim ağzı kanseri başta olmak üzere çeşitli kanserlerin gelişimiyle ilişkilidir.
HPV enfeksiyonlarının büyük bölümü bağışıklık sistemi tarafından zaman içerisinde kontrol altına alınır. Ancak yüksek riskli HPV türlerinden kaynaklanan enfeksiyonların kalıcı hâle gelmesi, rahim ağzında kanser öncüsü hücresel değişikliklere yol açabilir. Bu değişiklikler tedavi edilmediğinde yıllar içerisinde kansere ilerleyebilir.
HPV enfeksiyonu ve kanser öncüsü lezyonlar çoğunlukla belirti vermeden seyredebilir. Bu nedenle ağrı, kaşıntı veya genital siğil bulunmaması HPV enfeksiyonunun olmadığı anlamına gelmez. Düzenli tarama programlarına katılmak, hastalığın belirti vermeden ilerleyebilen aşamalarını saptamak açısından büyük önem taşır.
Rahim Ağzı Kanseri Taraması Ne Zaman Yapılmalı?
Rahim ağzı kanserinde tarama, henüz kanser gelişmeden önce riskli HPV enfeksiyonlarının ve hücresel değişikliklerin belirlenmesini amaçlar.
Türkiye’de ulusal toplum tabanlı tarama programı kapsamında 30-65 yaş arasındaki kadınlara beş yılda bir HPV-DNA testi uygulanmaktadır. Tarama testlerinin belirlenen aralıklarla yaptırılması, kanser öncüsü değişikliklerin erken dönemde tespit edilmesine yardımcı olur.
Bununla birlikte HPV testi pozitif olan, önceki taramalarında anormal sonuç saptanan veya özel risk faktörleri bulunan kişilerde farklı takip ve değerlendirme yöntemleri gerekebilir. Bu kişilerin kontrol sıklığı, test sonuçları ve klinik durumları doğrultusunda hekim tarafından belirlenmelidir.
Önemli nokta: Rutin tarama programı, herhangi bir şikâyeti olmayan ve ortalama risk grubunda bulunan kişilere yöneliktir. Kanama veya anormal akıntı gibi belirtileri bulunan kişiler, tarama yaşını ya da bir sonraki kontrol tarihini beklemeden değerlendirilmelidir.
HPV Testi ve Smear Testi Farklı Bilgiler Sağlıyor
Rahim ağzı kanseri taramasında kullanılan HPV-DNA ve smear testleri, hastalığın farklı yönlerini değerlendiren yöntemlerdir.
- HPV-DNA testi: Rahim ağzından alınan örnekte kanser gelişimiyle ilişkili yüksek riskli HPV türlerinin genetik materyalini araştırır.
- Smear testi (Pap testi): Rahim ağzından alınan hücre örneğini inceleyerek kanser öncüsü olabilecek hücresel değişiklikleri belirlemeyi amaçlar.
Bu iki yöntem birbirini tamamlayıcı bilgiler sağlayabilir. Hangi testin kullanılacağı ve takip aralıkları, kişinin yaşı, önceki test sonuçları ve klinik özellikleri dikkate alınarak belirlenir.
HPV Testinin Pozitif Çıkması Kanser Olduğunuz Anlamına Gelmez
HPV testinin pozitif sonuçlanması, kişinin rahim ağzı kanseri olduğu anlamına gelmez. Pozitif sonuç, yüksek riskli HPV türlerinden birinin saptandığını gösterir ve ileri değerlendirme gereksiniminin belirlenmesi açısından önem taşır.
İzlenecek yol; saptanan HPV tipine, smear sonucuna, kişinin yaşına ve önceki tarama sonuçlarına göre planlanır. Bazı durumlarda belirli bir süre sonra HPV testi veya smear testinin tekrarlanması yeterli olabilir. Bazı kişilerde ise kolposkopi adı verilen, rahim ağzının özel bir optik cihazla büyütülerek incelendiği işlem ve gerekli görüldüğünde biyopsi (doku örneği alınması) uygulanabilir.
Kanser öncüsü hücresel değişikliklerin saptanması durumunda lezyonun derecesine ve hastanın klinik özelliklerine göre izlem veya tedavi seçenekleri değerlendirilir. Bu değişikliklerin uygun zamanda saptanması ve gerektiğinde tedavi edilmesi, rahim ağzı kanserinin önlenmesinde önemli rol oynar.
Tarama sonucunun normal olması da gelecekte risk bulunmadığı anlamına gelmez. Bu nedenle önerilen tarama aralıklarına uyulması gerekir.
HPV Aşısı Olsanız Bile Tarama Programlarını İhmal Etmeyin
HPV aşıları, rahim ağzı kanserinin önlenmesinde en önemli koruyucu sağlık uygulamalarından biridir. Aşılar, hedefledikleri yüksek riskli HPV türlerine karşı bağışıklık oluşturarak bu virüslerle ilişkili kanserlerin gelişme riskini azaltır.
Aşılamadan en yüksek koruyucu etkinlik, HPV ile karşılaşmadan önce uygulandığında elde edilir. HPV aşıları 9 yaşından itibaren uygulanabilir. Özellikle kız ve erkek çocuklarının ergenlik döneminden önce aşılanması önerilir. Daha ileri yaşlarda aşılama kararı ise kişinin yaşına, daha önceki aşılanma durumuna ve bireysel risklerine göre hekim tarafından değerlendirilmelidir.
HPV aşısı mevcut HPV enfeksiyonunu veya virüsün neden olduğu genital siğilleri tedavi etmez. Bununla birlikte daha önce HPV enfeksiyonu geçirmiş kişiler de aşının kapsadığı diğer HPV türlerine karşı korunma açısından aşıdan yarar görebilir.
Unutulmaması gereken en önemli nokta, HPV aşısı yaptırmış olmanın rahim ağzı kanseri taramalarını gereksiz hâle getirmediğidir. Aşılanmış kadınların da yaşlarına ve sağlık geçmişlerine uygun tarama programlarına devam etmeleri gerekir.
HPV Hakkında Doğru Bilgi Bulaşma ve Korunma Açısından Önemli
HPV, başlıca cinsel temas ve genital bölgedeki doğrudan deri teması yoluyla bulaşır. Enfeksiyon herhangi bir belirtiye neden olmadan da bulaşabilir. Bu nedenle kişinin HPV taşıdığını bilmemesi, virüsün bulaşmayacağı anlamına gelmez.
Prezervatif kullanımı HPV bulaşma riskini azaltabilir ancak genital bölgenin tamamını örtmediğinden tam koruma sağlamaz. HPV yalnızca kadınları değil, erkekleri de etkileyebilir ve her iki cinsiyette de çeşitli sağlık sorunlarına neden olabilir.
HPV testi, enfeksiyonun ne zaman başladığını veya virüsün kimden bulaştığını göstermez. Virüs uzun süre belirti vermeden kalabilir ve yıllar sonra yeniden saptanabilir. Dolayısıyla pozitif test sonucu, kişinin yakın zamanda enfekte olduğunu veya partnerinin sadakatsiz davrandığını göstermez.
HPV enfeksiyonunun tıbbi bir durum olarak ele alınması, kişilerin damgalanmasının önlenmesi ve gerekli sağlık hizmetlerine zamanında erişebilmesi açısından önemlidir.
Anormal Kanama ve Vajinal Akıntı Şikâyetlerini İhmal Etmeyin
Rahim ağzı kanseri erken evrelerde çoğunlukla belirti vermeyebilir. Ancak hastalığın ilerleyen dönemlerinde bazı belirtiler ortaya çıkabilir.
Dikkat edilmesi gereken başlıca belirtiler şunlardır:
- Cinsel ilişki sonrasında kanama
- Adet dönemleri arasında görülen anormal kanama
- Menopoz sonrasında vajinal kanama
- Alışılmadık, özellikle kötü kokulu vajinal akıntı
- Cinsel ilişki sırasında ağrı veya rahatsızlık
- İleri evrelerde kasık ve pelvik bölgede ağrı
Bu belirtiler farklı jinekolojik hastalıklarda da görülebilir. Dolayısıyla tek başına rahim ağzı kanseri anlamına gelmez. Ancak nedenlerinin belirlenmesi için kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurulması gerekir.
Yakın zamanda tarama testi yaptırılmış olması da yeni başlayan şikâyetlerin değerlendirilmesi gerekliliğini ortadan kaldırmaz. Tarama testleri, belirti göstermeyen kişilerde kanser öncüsü değişiklikleri saptamayı amaçlarken, şikâyeti olan kişilerde tanısal değerlendirme yapılması gerekir.
HPV enfeksiyonu ve rahim ağzı kanseriyle mücadelede erken tanı, düzenli tarama ve aşılama birbirini tamamlayan temel koruyucu sağlık yaklaşımlarıdır. Tarama zamanını bilmeyen, HPV testi pozitif çıkan veya anormal smear sonucu bulunan kişilerin önerilen takip sürecini aksatmaması büyük önem taşır.
