📝 Editoryal Not:
Endometriozis ilişkili over kistlerinin (endometrioma) tedavisinde cerrahi uzun yıllardır standart yaklaşımlardan biri olsa da, özellikle fertilitesini korumak isteyen kadınlarda yumurtalık rezervi üzerindeki olası etkileri nedeniyle alternatif tedavi seçenekleri giderek daha fazla araştırılmaktadır. Bu haber, uygun hasta grubunda uygulanabilen etanol skleroterapisinin güncel literatürdeki yerini ve potansiyel avantajlarını ele alması açısından önemlidir. Ancak mevcut bilimsel veriler, yöntemin seçilmiş hastalarda uygulanması gerektiğini ve cerrahinin yerini tamamen alan standart bir tedavi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini göstermektedir. Tedavi planı, hastanın yaşı, semptomları, over rezervi, infertilite durumu ve güncel ulusal ve uluslararası kılavuzlar doğrultusunda bireyselleştirilmelidir.
Endometrioma tedavisinde fertilite koruyucu seçenekler gündemde
Teknolojik gelişmeler ve girişimsel jinekolojideki ilerlemeler, halk arasında “çikolata kisti” olarak bilinen endometriomaların tedavisinde cerrahiye alternatif minimal invaziv yöntemlerin kullanımını artırmaktadır. Son yıllarda öne çıkan uygulamalardan biri olan etanol skleroterapisi, uygun hasta seçimiyle özellikle yardımcı üreme teknikleri (IVF/tüp bebek) planlanan kadınlarda yumurtalık dokusunu korumayı hedefleyen bir seçenek olarak değerlendirilmektedir.
Acıbadem Ataşehir Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Doç. Dr. Fırat Tülek, yöntemin özellikle fertilitesini korumak isteyen kadınlarda önemli avantajlar sağlayabileceğini belirterek, tedavi kararının multidisipliner değerlendirme sonrasında verilmesi gerektiğini vurguluyor.
Endometrioma yalnızca ağrıya değil infertiliteye de neden olabiliyor
Endometriozis; endometriyal benzeri dokunun uterus dışında yerleşmesiyle karakterize kronik inflamatuvar bir hastalıktır. Hastalığın en sık görülen over tutulumu olan endometrioma, kronik pelvik ağrı, dismenore, disparoni ve infertilite ile ilişkilidir.
Semptomatik olgularda tedavi yaklaşımı;
- Hastanın yaşı,
- Gebelik planı,
- Kistin boyutu ve özellikleri,
- Yumurtalık rezervi,
- Ağrı şiddeti,
- Önceki cerrahi öyküsü
gibi faktörler dikkate alınarak belirlenmektedir.
Cerrahi her hasta için tek seçenek olmayabilir
Endometriomanın klasik tedavisinde laparoskopik kistektomi uzun yıllardır standart yaklaşımlardan biri olarak uygulanmaktadır. Bununla birlikte cerrahi sırasında sağlıklı over korteksinin de çıkarılabilmesi, özellikle over rezervi sınırlı olan veya gelecekte gebelik planlayan kadınlarda önemli bir klinik sorun oluşturabilmektedir.
Bu nedenle son yıllarda over dokusunu mümkün olduğunca korumayı amaçlayan minimal invaziv yöntemler üzerinde yoğun çalışmalar yürütülmektedir.
Etanol skleroterapisi nasıl uygulanıyor?
Etanol skleroterapisi, transvajinal ultrasonografi eşliğinde gerçekleştirilen girişimsel bir işlemdir.
İşlem sırasında;
- İnce bir aspirasyon iğnesi ile endometrioma içeriği boşaltılır.
- Ardından belirli konsantrasyonda etil alkol kist boşluğuna uygulanır.
- Etanolün kist duvarındaki hücreler üzerinde oluşturduğu sklerozan etki sayesinde kistin küçülmesi hedeflenir.
- Belirlenen sürenin sonunda alkol aspire edilerek işlem tamamlanır.
İşlem kesi gerektirmediği için minimal invaziv olarak kabul edilir ve uygun hastalarda genellikle aynı gün taburculuk mümkündür.
Bilimsel çalışmalar hangi avantajlara işaret ediyor?
Yayınlanan klinik çalışmalar ve sistematik derlemeler, etanol skleroterapisinin seçilmiş hasta grubunda;
- Yumurtalık rezervinin korunmasına katkı sağlayabileceğini,
- Cerrahiye göre daha az doku hasarı oluşturabileceğini,
- IVF öncesinde oosit toplama işlemini kolaylaştırabileceğini,
- Bazı çalışmalarda klinik gebelik oranlarını artırabileceğini,
- Hastanede kalış süresini kısalttığını
bildirmektedir.
Bununla birlikte gebelik oranları, canlı doğum oranları ve uzun dönem sonuçlar açısından mevcut kanıtların heterojen olduğu; bu nedenle yöntemin standart cerrahi tedavinin yerine geçen evrensel bir yaklaşım olarak değil, uygun endikasyonda değerlendirilen alternatif bir seçenek olarak kabul edildiği unutulmamalıdır.
Nüks riski cerrahi ile benzer olabilir
Daha önce endometrioma nedeniyle cerrahi geçirmiş ve nüks gelişmiş olgularda etanol skleroterapisi yeniden cerrahiye alternatif olarak değerlendirilebilir.
Literatürde yer alan çalışmalar, uygun teknikle uygulandığında nüks oranlarının yaklaşık %20 civarında olabileceğini ve bazı serilerde laparoskopik cerrahi ile benzer sonuçlar bildirildiğini göstermektedir. Ancak bu oranlar hasta seçimi, takip süresi ve uygulanan protokole göre değişiklik gösterebilmektedir.
Her hasta için uygun bir yöntem değildir
Etanol skleroterapisi;
- Malignite şüphesi bulunan over kistlerinde,
- Aktif pelvik enfeksiyonu olan hastalarda,
- Yaygın endometriozis nedeniyle cerrahi endikasyonu bulunan olgularda,
- Ayrıntılı değerlendirme yapılmadan
uygulanmamalıdır.
Tanı öncesinde ultrasonografik değerlendirme, gerekli durumlarda manyetik rezonans görüntüleme (MRG), tümör belirteçleri ve hastanın fertilite beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.
Klinik uygulamada temel yaklaşım kişiselleştirilmiş tedavidir
Endometrioma tedavisinde tek bir yaklaşım tüm hastalar için uygun değildir. Güncel uluslararası kılavuzlar, tedavinin semptomlar, infertilite durumu, over rezervi, kist özellikleri ve hastanın gebelik planı doğrultusunda bireyselleştirilmesini önermektedir.
Klinik Mesaj: Etanol skleroterapisi, özellikle over rezervinin korunmasının öncelikli olduğu seçilmiş endometrioma hastalarında umut verici minimal invaziv bir seçenek olarak öne çıkmaktadır. Ancak yöntemin uygulanması, deneyimli merkezlerde ve uygun hasta seçimi ile gerçekleştirilmeli; hastalar tedavinin potansiyel yararları, sınırlılıkları ve alternatif seçenekler konusunda ayrıntılı olarak bilgilendirilmelidir.