📝 Editoryal Not:
Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) 2026 yılında güncellediği Demans Riskinin Azaltılması Rehberi, demansın yalnızca yaşlanmanın kaçınılmaz bir sonucu olmadığına, önemli bir bölümünün değiştirilebilir risk faktörleriyle ilişkili olduğuna dikkat çekmektedir. Rehber, demansın önlenmesine yönelik kanıta dayalı önerileri yaşam tarzı, kronik hastalık yönetimi ve çevresel faktörler çerçevesinde güncelleyerek sağlık profesyonellerine önemli bir referans sunmaktadır. Bununla birlikte, önerilerin demansı tamamen önlediği değil, hastalık riskini azaltmaya yönelik olduğu unutulmamalıdır.
Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) 2026 yılında güncellediği Demans Riskinin Azaltılması Rehberi, demansın yalnızca yaşlanmanın kaçınılmaz bir sonucu olmadığına, önemli bir bölümünün değiştirilebilir risk faktörleriyle ilişkili olduğuna dikkat çekmektedir. Rehber, demansın önlenmesine yönelik kanıta dayalı önerileri yaşam tarzı, kronik hastalık yönetimi ve çevresel faktörler çerçevesinde güncelleyerek sağlık profesyonellerine önemli bir referans sunmaktadır. Bununla birlikte, önerilerin demansı tamamen önlediği değil, hastalık riskini azaltmaya yönelik olduğu unutulmamalıdır.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 15 Temmuz 2026 tarihinde Risk Reduction of Cognitive Decline and Dementia rehberinin ikinci baskısını yayımladı. Güncellenen rehber, son yıllarda elde edilen bilimsel kanıtlar doğrultusunda demans riskini azaltmaya yönelik önerileri genişletirken, bireysel yaşam tarzı değişikliklerinden kronik hastalıkların yönetimine ve çevresel maruziyetlere kadar birçok değiştirilebilir risk faktörünü ele alıyor.
Yeditepe Üniversitesi Hastaneleri Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, demansın günümüzde hastalığın seyrini tamamen durduran veya geri döndüren kesin bir tedavisinin bulunmadığını belirterek, koruyucu stratejilerin toplum sağlığı açısından giderek daha fazla önem kazandığını ifade etti.
Demans küresel halk sağlığı sorunu olmaya devam ediyor
Demans, bilişsel işlevlerde ilerleyici bozulmaya yol açan nörodejeneratif hastalıkların ortak klinik tablosunu tanımlamaktadır. DSÖ verilerine göre 2021 yılı itibarıyla dünya genelinde yaklaşık 57 milyon kişi demans ile yaşamaktadır ve nüfusun yaşlanmasıyla birlikte bu sayının önümüzdeki yıllarda önemli ölçüde artması beklenmektedir.
Prof. Dr. Bingöl, hastalık yükünün özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde yoğunlaştığını belirterek şu değerlendirmede bulundu:
“Demansı tamamen önleyen veya geri çeviren kesin bir tedavi henüz bulunmuyor. Bu nedenle yaşam boyu sürdürülen koruyucu yaklaşımlar ve değiştirilebilir risk faktörlerinin erken dönemde kontrol altına alınması, demans görülme sıklığının azaltılmasında en güçlü stratejiler arasında yer alıyor.”
Güncellenen rehberde yeni risk faktörleri değerlendirildi
Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, ikinci baskıda önceki rehbere göre bilimsel kanıtların güncellendiğini ve HIV enfeksiyonu, inme, travmatik beyin hasarı başta olmak üzere yeni risk faktörlerinin de değerlendirildiğini belirtti.
Rehberde öneriler üç ana başlık altında toplanıyor:
- Sağlıklı yaşam alışkanlıklarının desteklenmesi
- Demansla ilişkili kronik hastalıkların etkin yönetimi
- Çevresel risk faktörlerinin azaltılması
Düzenli fiziksel aktivite en güçlü kanıt düzeyine sahip öneriler arasında
Güncel DSÖ rehberinde düzenli fiziksel aktivite, demans riskini azaltmada en güçlü bilimsel kanıtlarla desteklenen koruyucu uygulamalardan biri olarak öne çıkıyor.
Bunun yanında;
- Bilişsel egzersizler,
- Sosyal etkileşimin sürdürülmesi,
- Zihinsel açıdan aktif kalmayı destekleyen aktiviteler
özellikle normal bilişsel işlevlere veya hafif bilişsel bozukluğu bulunan bireylerde öneriliyor.
Kronik hastalıkların etkin yönetimi beyin sağlığını destekliyor
Rehber, yalnızca yaşam tarzına değil, vasküler risk faktörlerinin kontrolüne de güçlü vurgu yapıyor.
Demans riskinin azaltılmasına katkı sağlayabilecek sağlık sorunları arasında;
- Hipertansiyon
- Diyabet
- Obezite
- Dislipidemi (yüksek kolesterol)
- İşitme kaybı
- Depresyon
- Uyku bozuklukları
yer alıyor.
Ayrıca sigaranın bırakılması güçlü öneriler arasında bulunurken, alkol tüketiminin sınırlandırılması ve Akdeniz tipi beslenme modelinin benimsenmesi de destekleniyor.
Hava kirliliği ilk kez daha güçlü biçimde vurgulandı
DSÖ’nün güncellenen rehberinde çevresel faktörlere önceki baskıya göre daha geniş yer veriliyor.
Özellikle uzun süreli hava kirliliğine maruziyet, artan bilimsel kanıtlar doğrultusunda demans gelişimiyle ilişkili değiştirilebilir çevresel risk faktörlerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Demans riskini azaltmaya yönelik öneriler
Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, beyin sağlığını korumaya yardımcı olabilecek temel önerileri şöyle sıraladı:
- Düzenli fiziksel aktivite yapın.
- Sosyal yaşamdan uzaklaşmayın ve sosyal ilişkilerinizi sürdürün.
- Hipertansiyon, diyabet ve kolesterol gibi kronik hastalıklarınızı düzenli takip ettirin.
- Sigara kullanmayın, alkol tüketimini sınırlandırın.
- Akdeniz tipi sağlıklı beslenme modelini benimseyin.
- İşitme ve görme kayıplarının erken değerlendirilmesini ihmal etmeyin.
- Düzenli ve kaliteli uyku alışkanlığı edinin.