📝 Editoryal Not:
Viral hepatitler, Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) göre küresel ölçekte önemli halk sağlığı sorunları arasında yer almaya devam etmektedir. Özellikle Hepatit B ve Hepatit C enfeksiyonları uzun yıllar asemptomatik seyredebildiğinden, tanı gecikebilmekte ve siroz ile hepatoselüler karsinom gibi ciddi komplikasyonlar gelişebilmektedir. Bu içerik, toplumda hepatitlerle ilgili yaygın yanlış inanışları güncel bilimsel bilgiler doğrultusunda ele alırken, tarama, aşılama ve erken tedavinin önemini vurgulaması açısından sağlık profesyonelleri ve toplum için değerli bilgiler sunmaktadır.
Viral hepatitler uzun yıllar belirti vermeden ilerleyebilir
Karaciğer, metabolizma, bağışıklık, protein sentezi ve toksinlerin uzaklaştırılması gibi yaşamsal fonksiyonlarda merkezi rol oynayan bir organdır. Buna karşın karaciğer hastalıkları, özellikle viral hepatitler, uzun süre klinik belirti vermeden ilerleyebilir. Erken dönemde tanı konulmayan olgularda siroz, karaciğer yetmezliği ve hepatoselüler karsinom gelişme riski artmaktadır.
Memorial Göztepe Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Prof. Dr. Aslı Çiftcibaşı Örmeci, 28 Temmuz Dünya Hepatit Günü kapsamında toplumda yaygın olan yanlış inanışlara dikkat çekerek, doğru bilginin erken tanı ve korunmada kritik rol oynadığını belirtiyor.
Viral hepatitler önemli bir halk sağlığı sorunu olmaya devam ediyor
Dünya genelinde yüz milyonlarca kişi Hepatit B veya Hepatit C enfeksiyonu ile yaşamaktadır. Ancak enfekte bireylerin önemli bir kısmı hastalığının farkında değildir. Bunun temel nedeni, özellikle kronik Hepatit B ve Hepatit C enfeksiyonlarının yıllarca asemptomatik seyredebilmesidir.
Karaciğerde sessiz ilerleyen inflamasyon zaman içinde fibrozis, siroz ve karaciğer kanserine zemin hazırlayabilir. Bu nedenle risk grubundaki bireylerde belirti beklenmeden tarama yapılması önerilmektedir.
Hepatitlerle ilgili doğru bilinen 11 yanlış
1. Yanlış: “Hepatit sadece sarılık yapan bir hastalıktır.”
Doğrusu: Hepatit, karaciğer dokusunun inflamasyonudur ve her hastada sarılık gelişmez. Özellikle kronik Hepatit B ve Hepatit C enfeksiyonları uzun yıllar hiçbir belirti vermeden ilerleyebilir.
2. Yanlış: “Hepatit sadece alkol kullananlarda görülür.”
Doğrusu: Viral hepatitlerin nedeni alkol değildir. Hepatit B ve C virüsleri enfekte kan ve belirli vücut sıvılarıyla bulaşır. Ancak alkol tüketimi mevcut karaciğer hasarını hızlandırabilir.
3. Yanlış: “Kendimi iyi hissediyorsam hepatit olamam.”
Doğrusu: Kronik viral hepatitler uzun süre asemptomatik seyredebilir. Bu nedenle özellikle risk grubundaki bireylerde laboratuvar taramaları büyük önem taşır.
4. Yanlış: “Hepatit sadece yetişkinlerde görülür.”
Doğrusu: Hepatit her yaş grubunu etkileyebilir. Yenidoğan döneminde uygulanan Hepatit B aşısı, çocukluk çağında enfeksiyonun önlenmesinde en etkili koruyucu yöntemlerden biridir.
5. Yanlış: “Hepatit B aşısı tüm hepatit türlerine karşı korur.”
Doğrusu: Hepatit B aşısı yalnızca Hepatit B virüsüne karşı koruma sağlar. Hepatit A için ayrı bir aşı mevcuttur. Günümüzde Hepatit C’ye karşı onaylanmış koruyucu bir aşı bulunmamaktadır.
6. Yanlış: “Hepatit C’nin tedavisi yoktur.”
Doğrusu: Doğrudan etkili antiviral ilaçlar (DAA) sayesinde Hepatit C enfeksiyonu günümüzde hastaların büyük çoğunluğunda %95’in üzerinde kalıcı virolojik yanıt oranlarıyla tedavi edilebilmektedir.
7. Yanlış: “Hepatit tanısı almak mutlaka siroz olunacağı anlamına gelir.”
Doğrusu: Erken tanı, düzenli takip ve uygun antiviral tedavi ile karaciğer hasarının ilerlemesi önemli ölçüde önlenebilir. Her hepatit hastasında siroz gelişmez.
8. Yanlış: “Hepatit günlük yaşamda kolayca bulaşır.”
Doğrusu: Tokalaşmak, sarılmak, aynı ortamda bulunmak, aynı tabaktan yemek yemek veya sosyal temas Hepatit B ve Hepatit C’nin bulaşma yolu değildir. Bulaş yolları virüs tipine göre farklılık gösterir.
9. Yanlış: “Karaciğer ağrımıyorsa sağlıklıdır.”
Doğrusu: Karaciğer hastalıkları uzun süre ağrı oluşturmayabilir. Bu nedenle yalnızca semptomlara güvenmek yerine düzenli kontroller ve laboratuvar değerlendirmeleri önemlidir.
10. Yanlış: “Hepatit tanısı alan kişiler normal yaşam süremez.”
Doğrusu: Günümüzde etkin tedavi seçenekleri sayesinde birçok hasta çalışma hayatını, sosyal yaşamını ve günlük aktivitelerini sürdürebilmektedir. Tedaviye uyum ve düzenli takip hastalık yönetiminin temelini oluşturur.
11. Yanlış: “Hepatitten korunmak mümkün değildir.”
Doğrusu: Hepatit B aşısı enfeksiyondan korunmanın en etkili yöntemidir. Ayrıca güvenli enjeksiyon uygulamaları, steril tıbbi ve kozmetik işlemler, güvenli cinsel yaşam ve risk gruplarında düzenli tarama enfeksiyonun önlenmesinde önemli rol oynar.
Kimler hepatit açısından taranmalı?
Aşağıdaki bireylerde viral hepatit taraması önerilmektedir:
- Ailede Hepatit B veya Hepatit C öyküsü bulunanlar
- Sağlık çalışanları
- Kan ve kan ürünleriyle temas riski taşıyanlar
- Hemodiyaliz hastaları
- Organ nakli adayları ve alıcıları
- Damar içi madde kullanım öyküsü olanlar
- HIV ile yaşayan bireyler
- Karaciğer enzim yüksekliği saptanan kişiler
- Riskli cinsel temas öyküsü bulunan bireyler
Tarama programları ulusal rehberler ve bireysel risk faktörleri doğrultusunda planlanmalıdır.
Erken tanı karaciğer sağlığını koruyor
Viral hepatitler günümüzde erken tanı, düzenli izlem ve etkili antiviral tedaviler sayesinde büyük ölçüde kontrol altına alınabilmektedir. Özellikle Hepatit B için aşılama programlarının sürdürülmesi, Hepatit C’nin erken tanınarak tedavi edilmesi ve risk gruplarının düzenli taranması, siroz ve karaciğer kanseri gelişimini azaltan en önemli halk sağlığı uygulamaları arasında yer almaktadır.
Prof. Dr. Aslı Çiftcibaşı Örmeci, hepatitlerle mücadelede doğru bilgiye ulaşmanın ve farkındalığın artırılmasının hem bireysel hem de toplumsal sağlık açısından kritik önem taşıdığını vurguluyor.