📝 Editoryal Not:
Menopoz döneminde kilo değişiklikleri sık görülse de bunların tamamını yalnızca hormonal değişimlerle açıklamak bilimsel olarak doğru değildir. Günümüzde GLP-1 reseptör agonistleri ve benzeri tedavilere yönelik ilginin artması, menopoz dönemindeki kadınlarda bu ilaçların hormon tedavisiyle birlikte kullanımı ve uzun dönem kilo yönetimindeki yerinin sorgulanmasına yol açmaktadır. Bu haberin klinik açıdan önemli katkısı, kilo yönetiminin yalnızca tartıdaki rakama indirgenmemesi; kas ve kemik sağlığı, metabolik riskler, menopoz semptomları ve kişinin genel sağlık durumunun birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamasıdır.
Menopoz döneminde östrojen düzeylerindeki değişim; vücut yağ dağılımında değişiklik, karın çevresinde yağlanma ve kilo kontrolünde güçlük gibi sorunlarla ilişkili olabilir. Bunun yanında yaşa bağlı kas kütlesi kaybı, fiziksel aktivitenin azalması, uyku sorunları ve beslenme alışkanlıklarındaki değişiklikler de kilo yönetimini etkileyebilir.
Son yıllarda kilo yönetiminde kullanılan GLP-1 reseptör agonistleri ve benzeri etki mekanizmalarına sahip ilaçlara yönelik ilginin artması, menopoz dönemindeki kadınlarda bu tedavilerin güvenliliği, hormon tedavileriyle birlikte kullanımı ve tedavi sonrasında kilo yönetiminin nasıl sürdürüleceği konusunda soruları da beraberinde getiriyor.
Batıgöz Sağlık Grubu Balçova Cerrahi Tıp Merkezi Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Op. Dr. Gülsün Soypaçacı, menopoz dönemindeki kilo değişimlerinin yalnızca tartıdaki rakam üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekiyor.
“Menopoz döneminde kilo yönetimini değerlendirirken yalnızca kaç kilo alındığına değil, yağ dağılımına, kas kütlesine, kemik sağlığına, metabolik risklere, beslenme ve fiziksel aktivite düzeyine de bakmak gerekir. Kilo yönetiminde kullanılabilecek ilaçlar ise kişinin tıbbi özellikleri ve ilacın kullanım kriterleri doğrultusunda değerlendirilmelidir” diyor.
MENOPOZDA KİLO ARTIŞI NEDEN KARIN BÖLGESİNDE BELİRGİNLEŞEBİLİYOR?
Menopozla birlikte östrojen düzeylerinin azalması, vücut yağ dağılımında değişikliklere ve özellikle visseral yağ dokusunun (iç organların çevresindeki yağ dokusu) artmasına katkıda bulunabilir.
Bununla birlikte menopoz dönemindeki kilo değişiklikleri yalnızca hormonal değişikliklerle açıklanamaz. Yaşla birlikte kas kütlesinin azalması, fiziksel aktivitenin azalması, uyku bozuklukları ve beslenme alışkanlıkları da kilo yönetiminde önemli rol oynar.
Op. Dr. Gülsün Soypaçacı şu bilgileri paylaşıyor:
“Karın çevresindeki yağlanma bazı kadınlarda insülin direnci ve kardiyometabolik risklerle ilişkili olabilir. Ancak her kilo artışını doğrudan menopoza bağlamak doğru değildir. Tiroid hastalıkları, kullanılan bazı ilaçlar, beslenme düzeni, uyku sorunları ve fiziksel aktivite düzeyi de değerlendirilmelidir.”
ZAYIFLAMA İLAÇLARI MENOPOZDA HER KADIN İÇİN UYGUN MU?
GLP-1 reseptör agonistleri ve bazı diğer kilo yönetimi ilaçları, iştah ve tokluk mekanizmalarını etkileyerek kilo kaybına yardımcı olabilir. Ancak menopoz döneminde kilo artışı yaşanması, tek başına bu ilaçların başlanması için yeterli bir neden değildir.
İlaç tedavisinin gerekliliği; vücut kitle indeksi (VKİ), obeziteye eşlik eden hastalıklar, mevcut ilaçlar, önceki tedavi ve yaşam tarzı müdahalelerine yanıt ve ilaca özgü kullanım kriterleri dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
Bu ilaçlar menopozun kendisini tedavi etmek amacıyla kullanılmaz.
Op. Dr. Soypaçacı, özellikle sosyal medyadaki kişisel deneyimlerden yola çıkarak ilaç başlanmaması gerektiğini belirtiyor:
“Bir kişide etkili ve uygun olan bir ilacın başka bir kişide aynı sonucu vermesi veya aynı güvenlilik profiline sahip olması beklenemez. Kişinin mevcut hastalıkları, kullandığı ilaçlar, gastrointestinal yakınmaları ve ilgili ilaca özgü kontrendikasyon ve uyarılar değerlendirilmelidir. Tedavi kararı hekim tarafından bireysel olarak verilmelidir.”
KİLO VERİRKEN KAS KAYBINA DİKKAT!
Menopoz döneminde östrojen azalması kemik kaybı sürecini hızlandırabilir. Aynı zamanda yaşla birlikte kas kütlesinde azalma görülebilir.
Kilo kaybı sırasında yalnızca yağ dokusu değil, yağsız vücut kütlesi ve kas dokusu da azalabilir. Özellikle hızlı kilo kaybı, yetersiz protein alımı ve fiziksel aktivite eksikliği kas kütlesinin korunmasını zorlaştırabilir.
Bu nedenle menopoz döneminde kilo yönetiminin yalnızca tartıdaki rakama odaklanmaması; yeterli ve dengeli beslenme, uygun protein alımı, direnç egzersizleri ve kemik sağlığının korunması ile birlikte ele alınması önem taşıyor.
HORMON TEDAVİSİYLE BİRLİKTE KULLANILABİLİR Mİ?
Menopoz hormon tedavisi (MHT), uygun kadınlarda özellikle vazomotor semptomların (sıcak basması ve gece terlemesi gibi) ve bazı diğer menopoz yakınmalarının tedavisinde kullanılabilir. Ancak hormon tedavisinin temel amacı kilo vermek değildir.
Kilo yönetiminde kullanılan ilaçlarla menopoz hormon tedavisinin birlikte kullanımı konusunda karar, kullanılan ilaçların özellikleri ve kişinin sağlık durumu dikkate alınarak verilmelidir. Bu iki tedavinin farklı amaçlara yönelik olduğu unutulmamalıdır.
Op. Dr. Soypaçacı, şu değerlendirmede bulunuyor:
“Menopoz hormon tedavisi ile kilo yönetiminde kullanılan ilaçların tıbbi amaçları farklıdır. Hormon tedavisinin gerekliliği ve uygunluğu değerlendirilirken kadının yaşı, menopoz süreci, rahminin bulunup bulunmaması, meme ve endometriumla ilgili öyküsü, kardiyovasküler riskleri ve diğer sağlık özellikleri dikkate alınmalıdır. Kilo verme amacıyla hormon tedavisi başlanması doğru değildir.”
ZAYIFLAMA İLAÇLARI MENOPOZ BELİRTİLERİNİ TEDAVİ EDER Mİ?
Kilo yönetiminde kullanılan ilaçların sıcak basması, gece terlemesi ve diğer menopoz semptomlarını doğrudan tedavi ettiğine ilişkin yeterli klinik kanıt bulunmamaktadır.
Kilo kaybı veya metabolik durumdaki iyileşme bazı kadınlarda genel sağlık ve yaşam kalitesine olumlu katkıda bulunabilir. Ancak bu durum, kullanılan ilacın menopoz semptomları için bir tedavi olduğu anlamına gelmez.
Menopozun sıcak basması ve gece terlemesi gibi belirgin semptomları için uygun tedavi seçenekleri ayrıca değerlendirilmelidir.
İLAÇ BIRAKILDIĞINDA KİLOLAR GERİ ALINABİLİR Mİ?
Kilo yönetiminde kullanılan bazı ilaçlar bırakıldığında iştah ve enerji dengesi üzerindeki ilaç etkisinin ortadan kalkması nedeniyle yeniden kilo alımı görülebilir. Bunun derecesi kişiden kişiye değişebilir.
Bu nedenle kilo yönetimi yalnızca ilaç kullanılan dönemle sınırlı düşünülmemelidir. Beslenme düzeni, fiziksel aktivite, uyku, davranışsal alışkanlıklar ve eşlik eden metabolik hastalıkların yönetimi uzun dönem yaklaşımın parçalarıdır.
Op. Dr. Soypaçacı şöyle konuşuyor:
“Menopoz döneminde sürdürülebilir kilo yönetimi, yalnızca belirli bir süre kullanılan bir ilaçtan ibaret değildir. İlaç tedavisi gerekli görüldüğünde yaşam tarzı düzenlemeleriyle birlikte ele alınmalı; tedavinin sürdürülmesi veya sonlandırılması kararı da kişinin sağlık durumu ve tedavi yanıtına göre hekim tarafından verilmelidir.”
MENOPOZDA KİLO YÖNETİMİNDE BÜTÜNCÜL YAKLAŞIM ÖNEMLİ
Menopoz döneminde kilo artışı veya karın çevresinde yağlanma sık karşılaşılan sorunlar arasında yer alabilir. Ancak bu dönemde sağlık hedefi yalnızca kilo vermek olmamalıdır.
Kas ve kemik sağlığının korunması, kardiyometabolik risklerin değerlendirilmesi, sağlıklı beslenme, fiziksel aktivitenin artırılması, yeterli uyku ve menopoz semptomlarının uygun şekilde yönetilmesi birlikte ele alınmalıdır.
Op. Dr. Gülsün Soypaçacı sözlerini şöyle tamamlıyor:
“Menopoz kadın yaşamının doğal bir dönemidir ve bu süreçte ortaya çıkan değişiklikler her kadında aynı şekilde yaşanmaz. Kilo artışı, karın çevresinde yağlanma veya kilo vermede güçlük değerlendirilirken hormonal değişikliklerin yanı sıra genel sağlık durumu da dikkate alınmalıdır. Önemli olan yalnızca kilo kaybı sağlamak değil; uzun vadede kas ve kemik sağlığını korumak, metabolik riskleri değerlendirmek ve sürdürülebilir sağlıklı yaşam alışkanlıkları oluşturmaktır.”