📝 Editoryal Not:
AstraZeneca ile Oracle Health and Life Sciences arasındaki iş birliği, gerçek yaşam verileri, bulut bilişim ve yapay zekâ destekli araçların klinik araştırmalarda ve sağlık hizmetlerinde nasıl kullanılabileceğine ilişkin önemli bir gelişme olarak değerlendirilebilir. Özellikle klinik araştırmalara uygun hastaların belirlenmesi, hastalıkların erken tanınmasının desteklenmesi ve ilaç güvenliğinin izlenmesi, araştırma süreçlerinin verimliliğini artırma potansiyeli taşıyor. Bununla birlikte, iş birliği kapsamında açıklanan hedefler henüz kanıtlanmış klinik sonuçlar olarak sunulmamalı; hasta verilerinin gizliliği, veri güvenliği, algoritmik doğruluk ve mevzuata uyum temel öncelikler olarak ele alınmalıdır.
AstraZeneca ve Oracle Health and Life Sciences, gerçek yaşam verileri, bulut altyapısı ve yapay zekâ teknolojilerinden yararlanarak klinik araştırmaları daha verimli hâle getirmek ve araştırma bulgularının hasta bakımına aktarılmasını desteklemek üzere iş birliği yaptı. ABD, Avrupa ve Orta Doğu’da farklı projelerin değerlendirilmesini öngören iş birliğinin ilk programı, Abu Dabi’de hipertansiyon yönetimi ve klinik araştırmalara hasta katılımına odaklanacak.
AstraZeneca ile Oracle Health and Life Sciences, bilimsel araştırma ve ilaç geliştirme alanındaki uzmanlığı dijital sağlık teknolojileriyle bir araya getirmeyi amaçlayan uluslararası bir iş birliği duyurdu. 20 Ekim 2026’da açıklanan ve bağlayıcı olmayan bir mutabakat çerçevesinde yürütülmesi planlanan iş birliği, yapay zekâ ve gerçek yaşam verilerinin klinik araştırmalarda ve sağlık hizmetlerinde kullanım alanlarını değerlendirecek.
AstraZeneca’nın bilimsel araştırma, klinik geliştirme ve düzenleyici süreçlerdeki deneyimi; Oracle’ın sağlık verileri, bulut bilişim, analitik, yapay zekâ ve klinik iş akışı teknolojileriyle bir araya getirilecek. Amaç, klinik araştırmalara uygun olabilecek hastaların daha etkin belirlenmesini, araştırma süreçlerinin iyileştirilmesini ve bilimsel kanıtların günlük klinik uygulamalara aktarılmasını desteklemek.
Klinik araştırmalara hasta katılımı ve erken tanı öncelikli alanlar arasında
Klinik araştırmalarda uygun katılımcıların belirlenmesi ve araştırmalara dâhil edilmesi, çalışmaların planlanan sürede yürütülmesini etkileyen önemli aşamalardan biridir. Dijital sistemler ve yapay zekâ destekli analizler, sağlık kayıtlarındaki bilgilerin araştırma ölçütleriyle karşılaştırılmasına yardımcı olabilir. Böylece araştırma ekiplerinin uygun olabilecek katılımcıları belirleme süreçlerinin kolaylaştırılması hedefleniyor.
İş birliği kapsamında değerlendirilmesi planlanan başlıca alanlar şunlar:
- Klinik araştırmalara hasta alımı: Araştırma ölçütlerini karşılayabilecek kişilerin belirlenmesini desteklemek.
- Erken tanının desteklenmesi: Sağlık kayıtlarındaki klinik göstergelerden yararlanarak ileri değerlendirme gerektirebilecek kişilerin daha erken fark edilmesine yardımcı olmak.
- İlaç güvenliliğinin izlenmesi: Gerçek yaşam verilerinden yararlanarak ilaçların güvenlilik profiline ilişkin kanıt üretimini desteklemek.
- Gerçek yaşam kanıtlarının kullanımı: Rutin sağlık hizmetlerinden elde edilen verilerin ilaç geliştirme, araştırma tasarımı ve tedavi süreçlerinin değerlendirilmesine katkısını incelemek.
- Araştırma ile klinik bakımın bütünleştirilmesi: Bilimsel bulguların sağlık profesyonellerinin karar süreçlerinde kullanılmasını kolaylaştırabilecek yöntemleri değerlendirmek.
Bu uygulamaların klinik yararının, doğruluğunun ve sağlık sistemlerine katkısının her proje özelinde değerlendirilmesi gerekecek.
İlk program Abu Dabi’de hipertansiyona odaklanacak
İş birliğinin ilk uygulama alanı, Birleşik Arap Emirlikleri’nin Abu Dabi kentinde sağlık şirketi M42 ile birlikte yürütülmesi planlanan program olacak. Programda, kan basıncı kontrol altında olmayan hipertansiyon hastalarının belirlenmesine, klinik kılavuzlara uygun bakımın desteklenmesine ve klinik araştırmalara uygun olabilecek katılımcıların saptanmasına yönelik dijital araçların kullanımı değerlendirilecek.
Bu yaklaşım, sağlık ekiplerinin daha ileri değerlendirme veya tedavi düzenlemesi gerekebilecek hastaları fark etmesine yardımcı olmayı amaçlıyor. Klinik araştırmalar açısından ise sistemlerin, ön değerlendirme ölçütlerini karşılayabilecek kişilerin belirlenmesini kolaylaştırması hedefleniyor. Araştırmaya katılım kararı, yalnızca algoritmik bir eşleşmeye dayanmayacak; uygunluk, yetkili sağlık profesyonelleri tarafından değerlendirilecek ve katılım için ilgili araştırma prosedürleri ile bilgilendirilmiş gönüllü olur süreçleri izlenecek.
Birden fazla hastalık alanında uygulanması değerlendirilecek
AstraZeneca’nın temel tedavi ve araştırma alanlarıyla uyumlu olarak iş birliğinin onkoloji, kardiyovasküler hastalıklar, böbrek ve metabolik hastalıklar, solunum yolu hastalıkları, immünoloji ve nadir hastalıklar alanlarında uygulanabilecek projeleri kapsaması planlanıyor.
Projelerin ABD, Orta Doğu ve Avrupa’da, ilgili yerel kurumlarla iş birliği içinde ve yürürlükteki mevzuat çerçevesinde geliştirilmesi öngörülüyor. Uygulamaların daha geniş ölçekte kullanılabilmesi ise elde edilecek sonuçların, teknik altyapının ve yönetişim süreçlerinin değerlendirilmesine bağlı olacak.
Veri gizliliği ve klinik denetim temel öncelikler arasında
Sağlık verilerinin yapay zekâ destekli sistemlerde kullanılması, veri güvenliği ve mahremiyet açısından özel önlemler gerektiriyor. Şirketlerin açıklamasına göre iş birliğinde kimlik bilgileri doğrudan belirlenemeyen gerçek yaşam verilerinden yararlanılması planlanıyor. AstraZeneca’ya hastaları doğrudan tanımlayan bilgilerin aktarılmayacağı bildirildi.
Her projenin yürürlüğe girmeden önce ilgili hukuki, düzenleyici, etik, kurumsal ve veri gizliliği gereklilikleri bakımından ayrı ayrı değerlendirilmesi öngörülüyor. Yapay zekâ sistemlerinin sağladığı çıktılar, klinik kararların yerini alan sonuçlar olarak değil, sağlık profesyonellerinin değerlendirmesine yardımcı olabilecek bilgiler olarak ele alınmalı.
Klinik araştırmalarda dijital dönüşüm için yeni bir adım
AstraZeneca ve Oracle arasındaki iş birliği, sağlık verileri ve yapay zekânın klinik araştırma süreçleriyle günlük hasta bakımını birbirine yaklaştırma potansiyelini araştırıyor. Klinik araştırmalara uygun katılımcıların belirlenmesi, güvenlilik verilerinin değerlendirilmesi ve gerçek yaşam kanıtlarının üretilmesi, bu yaklaşımın öne çıkan uygulama alanları arasında yer alıyor.
Bununla birlikte, duyuru bir iş birliği planını ve gelecekte değerlendirilmesi öngörülen uygulamaları kapsıyor; klinik araştırmaların fiilen ne ölçüde hızlanacağına veya hasta sonuçlarının ne düzeyde iyileşeceğine ilişkin kanıtlanmış sonuçlar henüz sunulmuyor. Bu potansiyelin ortaya konulması, planlanan projelerin sonuçlarına, veri kalitesine, sistemlerin klinik geçerliliğine ve bağımsız değerlendirmelere bağlı olacak.