📝 Editoryal Not:
Metin, çocukluk çağı miyopisinin artışı ile yaşam tarzı ve çevresel faktörler arasındaki ilişkiye dikkat çekmesi bakımından önemli bir halk sağlığı mesajı taşıyor. Bilimsel açıdan en önemli düzeltme, ekran kullanımının tek başına miyopinin nedeni olduğu izleniminden kaçınmak. Miyopi multifaktöriyel bir durumdur; genetik yatkınlığın yanı sıra özellikle açık havada daha az zaman geçirme ve yoğun yakın çalışma gibi çevresel faktörlerle ilişkilidir. Ayrıca “gözleri dinlendirme”, “uygun oturma pozisyonu” ve “göze yakın okuma” gibi önerilerin göz yorgunluğunu azaltma açısından yararlı olabileceği, ancak bunların tek başına miyopi gelişimini veya ilerlemesini önlediğinin kesin olarak gösterilmediği ayrıştırılmalıdır. Aşağıdaki metinde bu ayrımlar korunarak, çocuklarda düzenli göz değerlendirmesinin ve miyopi ilerlemesi saptanan çocuklarda hekim tarafından uygun takip/tedavi seçeneklerinin değerlendirilmesinin önemi öne çıkarılmıştır.
Teknolojinin günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası haline gelmesiyle birlikte çocuklarda miyopi görülme sıklığı dünya genelinde artış gösteriyor. Miyopi gelişimi tek bir nedene bağlı değil; genetik yatkınlığın yanı sıra açık havada geçirilen sürenin azalması ve yoğun yakın mesafe aktiviteleri gibi çevresel faktörler de rol oynayabiliyor.
Batıgöz Sağlık Grubu Çankaya Şubesi Göz Hastalıkları Uzmanı Op. Dr. Serkan Biliş, çocuklarda miyopinin yalnızca uzağı net görememe problemi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek, “Çocukluk döneminde ortaya çıkan miyopi bazı çocuklarda ilerleyebilir. Bu nedenle erken tanı ve düzenli göz muayeneleri, görme gelişiminin ve miyopi seyrinin izlenmesi açısından önem taşıyor” diyor.
Miyopi daha erken yaşlarda ortaya çıkabiliyor
Son yıllarda çocuklarda miyopinin daha erken yaşlarda görülmesi, göz sağlığı açısından yakından izlenen konulardan biri. Özellikle eğitim, eğlence ve iletişim amacıyla ekran kullanımının artmasıyla çocukların gün içinde geçirdiği zamanın önemli bir bölümü yakın mesafe aktivitelerine ayrılabiliyor.
Op. Dr. Biliş, “Çocukların gün içinde uzun süre yakın mesafeye odaklanması ve açık havada daha az zaman geçirmesi, miyopi gelişimi ve ilerlemesiyle ilişkilendirilen çevresel faktörler arasında. Ancak ekran kullanımını tek başına miyopinin nedeni olarak değerlendirmemek gerekir. Miyopi genetik ve çevresel birçok faktörün birlikte rol oynadığı multifaktöriyel bir durumdur” ifadelerini kullanıyor.
Miyopi yalnızca gözlük ihtiyacı anlamına gelmiyor
Miyopi, uzaktaki nesnelerin bulanık görülmesine neden olabilir. Çocuklarda miyopi geliştiğinde tahtayı net görememe, gözleri kısarak bakma, televizyona veya ekrana yaklaşma ve uzaktaki nesneleri seçmekte zorlanma gibi belirtiler görülebilir. Ancak çocuklar görme sorunlarını her zaman fark etmeyebilir veya ifade etmeyebilir.
Op. Dr. Biliş, “Çocuklarda görme problemi bazen doğrudan bir yakınma şeklinde değil, günlük davranışlarda değişiklik olarak fark edilebilir. Tahtayı görememe, ekrana yaklaşma veya görsel görevlerde zorlanma gibi belirtiler ailelerin dikkat etmesi gereken işaretler arasında” diyor.
Miyopinin derecesi arttıkça, özellikle yüksek miyopi söz konusu olduğunda, ilerleyen yaşlarda retina, makula ve diğer göz yapılarıyla ilişkili bazı göz hastalıklarının riski de artabiliyor. Bu nedenle miyopinin derecesinin ve zaman içindeki değişiminin düzenli olarak izlenmesi önem taşıyor.
Düzenli göz muayenesi erken fark edilmesini sağlıyor
Çocuklarda göz muayenelerinin yalnızca bir görme şikâyeti ortaya çıktığında yapılması gerekmiyor. Rutin göz değerlendirmeleri, fark edilmeyen kırma kusurlarının saptanmasına ve göz gelişiminin izlenmesine yardımcı oluyor.
Özellikle miyopi tanısı alan veya miyopisi ilerleyen çocuklarda kontrol sıklığı; çocuğun yaşı, mevcut göz numarası, miyopinin ilerleme hızı ve diğer klinik bulgulara göre göz hekimi tarafından belirlenmeli.
Op. Dr. Biliş, “Her çocuk için aynı kontrol aralığından söz etmek doğru değil. Bazı çocuklarda yıllık değerlendirme yeterli olabilirken, miyopi ilerlemesi bulunan çocuklarda daha sık takip gerekebilir. Burada önemli olan takip planının çocuğun bireysel özelliklerine göre oluşturulması” diyor.
Açık havada geçirilen zaman önemli
Çocukluk çağında miyopi gelişimi açısından en güçlü şekilde desteklenen çevresel faktörlerden biri, açık havada geçirilen zamanın yeterli olması. Gün içerisinde açık havada daha fazla zaman geçirmenin miyopi gelişme riskini azaltabileceğine ilişkin bilimsel kanıtlar bulunuyor.
Bu nedenle çocukların ders, kitap okuma, tablet ve telefon kullanımı gibi yakın mesafe aktivitelerinin yanı sıra açık hava etkinliklerine de günlük yaşamlarında yer vermeleri desteklenmeli.
Ekran kullanımında göz sağlığı açısından nelere dikkat edilmeli?
Ekran kullanımı sırasında uzun süre kesintisiz yakın mesafeye bakmak göz yorgunluğu, kuruluk ve geçici bulanık görme gibi yakınmalara yol açabilir. Bu nedenle çocukların ekran kullanımında düzenli aralar vermesi ve uzun süre kesintisiz yakın çalışmadan kaçınması yararlı olabilir.
Kitap, tablet veya telefonun göze çok yaklaştırılmaması ve çalışma ortamının uygun şekilde aydınlatılması da görsel konfor açısından önem taşıyor.
Op. Dr. Biliş, “Kitap okumak ve ders çalışmak çocukların günlük yaşamının doğal bir parçası. Burada amaç yakın çalışmayı tamamen ortadan kaldırmak değil; uygun çalışma koşulları oluşturmak, uzun süre kesintisiz yakın odaklanmayı azaltmak ve çocukların gün içinde açık havada yeterli zaman geçirmesini sağlamak” diyor.
Ailelerin çocukların günlük alışkanlıklarında;
- Telefon, tablet ve kitapları göze çok yaklaştırmamalarına,
- Uzun süre kesintisiz yakın çalışmaktan kaçınmalarına,
- Ekran kullanımında düzenli aralar vermelerine,
- Çalışma ortamının yeterli aydınlatılmasına,
- Ders ve ekran kullanımını açık hava etkinlikleriyle dengelemelerine,
- Çocuklarının görme şikâyetlerini veya davranış değişikliklerini gözlemlemelerine
dikkat etmeleri öneriliyor.
Miyopi ilerlemesi varsa tedavi seçenekleri değerlendirilebilir
Miyopinin ilerlemesi her çocukta aynı hızda gerçekleşmiyor. Miyopi saptanan çocuklarda göz hekimi tarafından düzenli takip yapılması ve gerektiğinde miyopi kontrolüne yönelik seçeneklerin değerlendirilmesi önem taşıyor.
Çocuğun yaşı, miyopi derecesi, ilerleme hızı ve göz sağlığı gibi faktörlere göre standart gözlük veya kontakt lens kullanımının yanı sıra, uygun hastalarda miyopi ilerlemesini yavaşlatmaya yönelik özel optik veya farmakolojik yaklaşımlar değerlendirilebiliyor. Bu seçeneklerin her çocuk için uygun olmadığı ve mutlaka göz hekimi değerlendirmesiyle belirlenmesi gerektiği unutulmamalı.
Op. Dr. Biliş, “Miyopinin erken fark edilmesi ve düzenli takip edilmesi, çocuğun görme gelişiminin korunması açısından önemli. Özellikle miyopi ilerlemesi gözlenen çocuklarda, mevcut seçeneklerin yararları ve olası riskleri aileyle birlikte değerlendirilerek kişiye özel bir takip ve tedavi planı oluşturulmalı” ifadelerini kullanıyor.