📝 Editoryal Not:
Metin, servikal disk hernisi (“boyun fıtığı”) ile ilişkili nörolojik belirtilerin fark edilmesine odaklanması açısından klinik olarak değerli. Bilimsel açıdan temel mesaj doğru olmakla birlikte, boyun ağrısının her zaman disk hernisinden kaynaklanmadığı ve MR’da disk protrüzyonu/hernisi görülmesinin tek başına klinik hastalık veya cerrahi gereksinimi anlamına gelmediği özellikle vurgulanmalıdır. Ayrıca ilerleyici kas güçsüzlüğü, el becerisinde belirgin bozulma, yürüme-dengenin kötüleşmesi ve omurilik basısını düşündüren bulguların gecikmeden tıbbi değerlendirme gerektirebileceği daha net ifade edilmiştir. Acil başvuru gerektirebilecek yeni gelişen belirgin güç kaybı, idrar/ dışkı kontrolünde yeni bozulma veya hızla ilerleyen nörolojik belirtiler gibi durumların ayrıca belirtilmesi hasta güvenliği açısından yararlı olacaktır.
Kola yayılan ağrı, uyuşma ve el becerisindeki değişiklikler sinir etkilenmesine işaret edebilir
Boyun fıtığı olarak bilinen servikal disk hernisi, boyun omurları arasındaki disk dokusunun taşarak sinir köklerine veya daha nadiren omuriliğe bası ya da irritasyon oluşturması sonucunda farklı belirtilere yol açabiliyor. Yakınmalar yalnızca boyun ağrısıyla sınırlı kalmayıp omuz, kol ve ele yayılan ağrı, uyuşma, karıncalanma veya güç kaybı şeklinde de ortaya çıkabiliyor.
Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Beyin ve Sinir Cerrahisi Uzmanı Op. Dr. Ercan Kaya, özellikle ilerleyici güç kaybı, el becerisinde bozulma, yürüme ve denge sorunlarının dikkate alınması gerektiğini belirterek, “Boyun fıtığını ne küçümsemek ne de her boyun ağrısında ciddi bir hastalık korkusuna kapılmak gerekir. Önemli olan belirtilerin doğru değerlendirilmesidir” dedi.
Boyun fıtığının belirtisi yalnızca boyun ağrısı olmayabilir
Servikal disk hernisinde sinir köklerinin etkilenmesi durumunda ağrı ve diğer nörolojik belirtiler boyundan başlayarak omuza, kola ve ele doğru yayılabilir.
Op. Dr. Kaya, “Hastaların yalnızca boyun bölgesindeki ağrıya odaklanmaması gerekir. Sinir kökü etkilenmesine bağlı olarak ağrı boyundan omuza, kola veya ele yayılabilir. Uyuşma, karıncalanma ve bazı durumlarda kas gücünde azalma da tabloya eşlik edebilir. Bu nedenle boyun ağrısının hafif olması, sinir etkilenmesi olmadığı anlamına gelmez” dedi.
Belirtilerin hangi sinir kökünün etkilendiğine ve etkilenmenin derecesine göre değişebileceğini belirten Kaya, kola veya ele yayılan yeni başlayan nörolojik yakınmaların değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Kola yayılan ağrı ve uyuşma dikkate alınmalı
Sinir kökü basısı veya irritasyonu özellikle tek taraflı kol ve el yakınmalarına neden olabiliyor. Boyundan kola doğru yayılan ağrıya parmaklarda uyuşma, karıncalanma veya güç kaybının eşlik etmesi klinik değerlendirme gerektiren bulgular arasında yer alıyor.
Op. Dr. Kaya, “Bazı hastalar omuz veya kol ağrısı nedeniyle başvururken, bazıları ilk olarak parmaklarında uyuşma ya da karıncalanma fark ediyor. Boyun kaynaklı sinir etkilenmesinde yakınmaların yalnızca boyunda hissedilmesi beklenmez. Şikâyetin dağılımı ve nörolojik muayene, hangi yapıların etkilenmiş olabileceğinin değerlendirilmesine yardımcı olur” dedi.
Eşyaları elden düşürmek önemli bir belirti olabilir
Boyun bölgesindeki sinir veya omurilik etkilenmesinde günlük yaşamda fark edilen küçük değişiklikler önemli ipuçları sağlayabiliyor.
Op. Dr. Kaya, “Hasta son dönemde elinden daha sık eşya düşürdüğünü, telefonu veya bardağı kavramakta zorlandığını fark edebilir. Düğme ilikleme, fermuar çekme, anahtar kullanma veya yazı yazma gibi ince el hareketlerinde daha önce olmayan bir zorlanma ortaya çıkabilir. Özellikle bu belirtiler giderek artıyorsa nörolojik değerlendirme önem kazanır” dedi.
Ancak el becerisindeki her değişikliğin boyun fıtığından kaynaklanmadığına da dikkat edilmesi gerekiyor. Bu tür belirtilerin farklı nörolojik veya ortopedik nedenleri bulunabileceğinden, tanı hekim değerlendirmesiyle konulmalı.
İlerleyici güç kaybında değerlendirme geciktirilmemeli
Boyun ağrısı ve sinir kökü kaynaklı bazı yakınmalar cerrahi dışı tedavilerle düzelebilir. Bununla birlikte belirgin veya ilerleyici kas güçsüzlüğü daha yakından değerlendirilmesi gereken bir durum.
Op. Dr. Kaya, “Ağrının zaman içinde azalması mümkün olabilir ve birçok hasta cerrahi dışı yöntemlerle takip edilebilir. Ancak kas gücünde belirgin veya ilerleyici kayıp varsa yalnızca beklemek uygun olmayabilir. Sinir dokusunun ne ölçüde etkilendiğinin klinik muayene ve gerekli tetkiklerle değerlendirilmesi gerekir” diye konuştu.
Yürüme ve denge sorunları omurilik etkilenmesini düşündürebilir
Servikal bölgede omurilik bulunduğu için bazı hastalarda disk hernisi veya diğer yapısal sorunlar omuriliği etkileyebilir. Bu durumda belirtiler yalnızca kol ve ellerle sınırlı kalmayıp bacaklarda güçsüzlük veya sertlik, yürüme güçlüğü, dengesizlik ve koordinasyon sorunları şeklinde de görülebilir.
Op. Dr. Kaya, “Boyun problemi olan bir kişinin yürüyüşünde yeni bir bozulma ortaya çıkması, daha sık tökezlemesi, merdiven kullanırken zorlanması veya dengesinin belirgin şekilde değişmesi önemsenmeli. Özellikle el becerisindeki bozulmaya yürüme ve denge sorunları da eşlik ediyorsa omurilik etkilenmesi açısından değerlendirme yapılması gerekir” dedi.
Bu tür belirtiler her zaman servikal disk hernisine bağlı olmayabilir. Ancak yeni başlayan veya ilerleyen nörolojik bulguların nedeninin gecikmeden araştırılması önem taşıyor.
MR’da fıtık görülmesi tek başına ameliyat nedeni değil
Boyun ağrısı veya kol yakınması bulunan hastalarda MR görüntüleme, uygun klinik durumlarda tanısal değerlendirmeye yardımcı olabilir. Ancak görüntülemede disk protrüzyonu veya herni görülmesi tek başına cerrahi tedavi gerektirdiği anlamına gelmiyor.
Op. Dr. Kaya, “MR görüntüsünü değil, hastayı tedavi ediyoruz. Görüntülemede belirgin disk değişiklikleri bulunan ancak klinik olarak ciddi yakınması olmayan kişiler olabilir. Buna karşılık nörolojik bulguları bulunan hastaların daha ayrıntılı değerlendirilmesi gerekebilir. Tedavi kararı hastanın şikâyetleri, nörolojik muayenesi ve görüntüleme bulgularının birlikte değerlendirilmesiyle verilmelidir” dedi.
Tedavi yaklaşımı hastanın klinik durumuna göre değişebilir. Cerrahi dışı tedaviler uygun hastalarda kullanılabilirken, ilerleyici nörolojik kayıp veya omurilik basısı gibi durumlarda cerrahi değerlendirme gündeme gelebilir.
Her boyun ağrısı boyun fıtığı değildir
Boyun ağrısının çok sayıda nedeni bulunuyor. Kas ve eklem kaynaklı sorunların yanı sıra travma, enfeksiyon ve daha farklı hastalıklar da boyun ağrısına neden olabilir.
Özellikle travma sonrasında başlayan, ateşle birlikte görülen, giderek şiddetlenen veya gece belirginleşen ağrı, açıklanamayan kilo kaybı ya da başka sistemik belirtilerle birlikte görülen yakınmaların hekim tarafından değerlendirilmesi gerekiyor.
Op. Dr. Kaya, “Boyun ağrısını otomatik olarak fıtığa bağlamak doğru değil. Önemli olan ağrının özellikleri ve eşlik eden bulguların birlikte değerlendirilmesi. Alışılmışın dışında seyreden veya nörolojik belirtilerin eşlik ettiği yakınmalarda nedenin ortaya konulması gerekiyor” dedi.
Güç, el becerisi, denge ve koordinasyondaki değişiklikler önem taşıyor
Boyun fıtığı şüphesi bulunan kişilerin özellikle yeni başlayan veya giderek artan nörolojik belirtilere dikkat etmesi gerekiyor.
Op. Dr. Kaya sözlerini şöyle tamamladı:
“Boyundan kola yayılan ağrı ve uyuşmaya ilerleyici güç kaybı ekleniyorsa, kişi eşyaları elinden düşürmeye başladıysa, düğme iliklemek gibi ince el hareketlerinde zorlanıyorsa veya yürüme ve denge sorunları ortaya çıktıysa mutlaka tıbbi değerlendirme yapılmalıdır. Yeni gelişen belirgin güç kaybı veya hızla ilerleyen nörolojik belirtiler ise gecikmeden değerlendirilmelidir.”