📝 Editoryal Not:
Viral hepatitler, siroz ve karaciğer kanseri gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilen, ancak büyük ölçüde önlenebilir ve tedavi edilebilir enfeksiyon hastalıkları arasında yer almaktadır. Dünya Sağlık Örgütü’nün 2030 eliminasyon hedefleri doğrultusunda erken tanı, aşılama ve risk gruplarının taranması kritik önem taşımaktadır. Bu içerik, hepatit B ve C’nin sessiz seyreden doğasına dikkat çekmesi, güncel epidemiyolojik verileri paylaşması ve korunma yöntemlerini vurgulaması açısından hem sağlık profesyonelleri hem de toplum için önemli bir farkındalık sağlamaktadır.
Uzmanlar, hepatitin çoğu zaman belirti vermeden ilerlediğini, erken tanı ve aşılamanın siroz ile karaciğer kanserini önlemede kritik rol oynadığını vurguluyor
28 Temmuz Dünya Hepatit Günü kapsamında açıklamalarda bulunan DoktorTakvimi uzmanlarından İç Hastalıkları Uzmanı Uzm. Dr. Özgür Çağraş, viral hepatitlerin dünya genelinde önemli bir halk sağlığı sorunu olmaya devam ettiğini belirterek, hastalığın çoğu zaman sessiz ilerlediğine ve erken tanının yaşam kurtarıcı olduğuna dikkat çekti.
Karaciğerin; besin öğelerinin metabolizması, toksik maddelerin uzaklaştırılması, enerji depolanması ve pıhtılaşma faktörleri başta olmak üzere birçok hayati proteinin sentezlenmesi gibi temel görevleri bulunduğunu hatırlatan Uzm. Dr. Çağraş, karaciğerde gelişen inflamasyonun tüm organizmayı etkileyebileceğini söyledi.
Hepatitin En Sık Nedeni Viral Enfeksiyonlar
Hepatit, karaciğer dokusunun iltihaplanmasıdır.
En sık neden viral enfeksiyonlar olmakla birlikte;
- bazı ilaçlar,
- aşırı alkol tüketimi,
- toksik maddeler,
- otoimmün hastalıklar
da hepatite neden olabilmektedir.
Uzm. Dr. Özgür Çağraş, “Hepatit uzun yıllar hiçbir belirti vermeden ilerleyebilir. Ancak erken tanı sayesinde hem tedavi başarısı artar hem de siroz ve hepatoselüler karsinom gibi ciddi komplikasyonların gelişme riski önemli ölçüde azaltılabilir.” dedi.
Hepatit B ve C Kronik Karaciğer Hastalığının Başlıca Nedenleri Arasında
Viral hepatitler arasında klinik seyir açısından önemli farklılıklar bulunduğunu belirten Uzm. Dr. Çağraş şu bilgileri paylaştı:
- Hepatit A, fekal-oral yolla bulaşır, genellikle çocukluk çağında görülür, kronikleşmez ve etkili aşı ile önlenebilir.
- Hepatit B, kan ve vücut sıvılarıyla, cinsel temasla ve anneden bebeğe doğum sırasında bulaşabilir. Kronikleşebilen enfeksiyonlar arasında yer alır ve uzun dönemde siroz ile karaciğer kanseri riskini artırabilir.
- Hepatit C ise çoğunlukla kan yoluyla bulaşır. Uzun süre asemptomatik seyredebilir ancak günümüzde doğrudan etkili antiviral (DAA) tedaviler sayesinde olguların büyük çoğunluğu tamamen tedavi edilebilmektedir. Hepatit C için halen koruyucu bir aşı bulunmamaktadır.
Aşılama ve Hijyen En Etkili Korunma Yöntemleri
Viral hepatitlerden korunmada en etkili yaklaşım, bulaş yollarına yönelik önlemler ve aşılamadır.
Uzm. Dr. Özgür Çağraş, korunma için şu önerilerde bulundu:
- Hepatit A ve Hepatit B aşılarının yaptırılması,
- Güvenilir içme suyu ve gıda hijyenine dikkat edilmesi,
- Steril sağlık ve kozmetik uygulamalarının tercih edilmesi,
- Ortak enjektör kullanılmaması,
- Diş fırçası, tıraş bıçağı ve tırnak makası gibi kişisel eşyaların paylaşılmaması,
- Güvenli cinsel yaşamın benimsenmesi,
- Kan ve kan ürünlerinin güvenilir merkezlerden temin edilmesi.
Sağlık çalışanları, diyaliz hastaları ve sık kan ürünü alan bireyler gibi risk gruplarının düzenli takip edilmesi gerektiği de vurgulandı.
Sarılık ve Koyu Renkli İdrar Önemli Uyarı Bulguları
Hepatit birçok hastada belirti vermeden seyredebilse de görülebilecek başlıca belirtiler şunlardır:
- Halsizlik
- İştahsızlık
- Bulantı ve kusma
- Sağ üst kadran ağrısı
- Ateş
- Kas ve eklem ağrıları
- Cilt ve göz aklarında sararma (ikter)
- Koyu renkli idrar
- Açık renkli dışkı
Bu belirtilerin görülmesi halinde vakit kaybetmeden iç hastalıkları veya enfeksiyon hastalıkları uzmanına başvurulması önerilmektedir.
Tedavi Hastalığın Etkenine Göre Planlanıyor
Hepatit tedavisi enfeksiyonun nedenine göre değişmektedir.
- Hepatit A enfeksiyonunda çoğu hastada destek tedavisi yeterlidir.
- Hepatit B enfeksiyonunda antiviral tedavi kararı; viral yük, karaciğer enzimleri ve karaciğer hasarının derecesine göre verilir.
- Hepatit C ise günümüzde ağızdan kullanılan doğrudan etkili antiviral ilaçlarla yüksek oranda kalıcı virolojik yanıt (SVR) elde edilerek tedavi edilebilmektedir.
Tedavi sürecinde alkol kullanımından kaçınılması, dengeli beslenme ve düzenli hekim kontrolleri tedavi başarısını desteklemektedir.
Dünya Genelinde 304 Milyon Kişi Kronik Hepatitle Yaşıyor
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre;
- yaklaşık 254 milyon kişi kronik Hepatit B,
- yaklaşık 50 milyon kişi kronik Hepatit C
ile yaşamını sürdürmektedir.
Her yıl yaklaşık 1,3 milyon kişi, viral hepatitlere bağlı gelişen siroz ve karaciğer kanseri nedeniyle yaşamını kaybetmektedir.
Türkiye’de çocukluk çağı Hepatit B aşılama programı sayesinde yeni enfeksiyonlarda önemli azalma sağlanmış olsa da erişkinlerde kronik Hepatit B enfeksiyonu hâlen önemli bir halk sağlığı sorunu olmayı sürdürmektedir.
Dünya Sağlık Örgütü 2030 Eliminasyon Hedefine Dikkat Çekiyor
Dünya Sağlık Örgütü, viral hepatitlerin 2030 yılına kadar önemli bir halk sağlığı tehdidi olmaktan çıkarılmasını hedeflemektedir.
Bu hedefe ulaşabilmek için;
- erken tanı,
- yaygın tarama programları,
- etkin antiviral tedaviler,
- güçlü aşılama programları,
- güvenli sağlık hizmetleri
temel stratejiler arasında yer almaktadır.
Uzm. Dr. Özgür Çağraş, Hepatit B aşısı olmayan erişkinlerin aşı durumlarını hekimleriyle değerlendirmelerini, risk grubundaki bireylerin ise yaşamlarında en az bir kez Hepatit B ve Hepatit C açısından tarama yaptırmalarının önemli olduğunu belirtti.
Erken Tanı Hayat Kurtarıyor
28 Temmuz Dünya Hepatit Günü dolayısıyla topluma çağrıda bulunan Uzm. Dr. Özgür Çağraş, hepatitin çoğu zaman sessiz seyreden ancak önlenebilir ve tedavi edilebilir bir hastalık olduğunu vurgulayarak şu değerlendirmede bulundu:
“Kendinizi sağlıklı hissetmeniz her zaman karaciğerinizin sağlıklı olduğu anlamına gelmeyebilir. Viral hepatitlerin önemli bir bölümü aşı ile önlenebilir, bir kısmı ise erken tanı sayesinde tamamen tedavi edilebilir. Risk grubundaki bireylerin test yaptırması ve aşı durumlarını kontrol ettirmesi büyük önem taşımaktadır.”