📝 Editoryal Not:
Metin, mevsimsel influenzanın küresel sağlık yükünü ve özellikle risk gruplarında ciddi komplikasyonlara yol açabilmesini doğru biçimde vurguluyor. Güncel WHO ve CDC kaynaklarıyla yapılan kontrolde yıllık yaklaşık 1 milyar influenza olgusu, 3–5 milyon ağır hastalık ve 290 bin–650 bin solunum yolu ilişkili ölüm tahminleri doğrulanıyor. Bununla birlikte, “6 aydan büyük herkese aşılama” ifadesinin ulusal programlara göre değişebileceği ve nadir istisnalar bulunduğu; aşılama zamanının “ekim başı-mart sonu” gibi sabit bir takvim yerine ülkenin influenza sezonu ve ulusal önerileri doğrultusunda belirlenmesi gerektiği; koruyuculuğun süresinin bireysel olarak değiştiği ve “6–8 ay” şeklinde genellenmemesinin daha doğru olduğu değerlendirildi. 2026–2027 Kuzey Yarımküre sezonu için WHO’nun trivalan aşı bileşimini önermesi ise metindeki ilgili bölümle uyumludur.
Beş uzmanlık derneğinden ortak çağrı: İnfluenza yükünün azaltılmasında yıllık aşılama önemli
Türkiye’nin farklı uzmanlık alanlarından beş uzmanlık derneği, influenzanın oluşturduğu sağlık yüküne dikkat çekmek ve erişkinlerde tanı, tedavi, komplikasyonların önlenmesi ve bağışıklamaya ilişkin güncel yaklaşımı ortaya koymak amacıyla “Birinci Basamakta Erişkin İnfluenzası: Tanı, Tedavi, Komplikasyonların Önlenmesi ve Bağışıklama Yaklaşımı – Multidisipliner Uzlaşı Raporu 2026” başlıklı raporu hazırladı.
Türkiye Aile Hekimleri Uzmanlık Derneği (TAHUD) Başkanı Prof. Dr. Güzin Zeren Öztürk, Türkiye Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanlık Derneği (EKMUD) Başkanı Prof. Dr. Meltem Taşbakan, Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD) Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Mine Adaş, Avrasya Kalp Yetersizliği Derneği (HFS-Eurasia) Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Hakan Altay ve Türk İç Hastalıkları Uzmanlık Derneği (TİHUD) Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Tufan Tükek tarafından hazırlanan raporda; epidemiyolojiden klinik tabloya, tanı ve tedaviden komplikasyonların önlenmesine, korunma stratejilerinden bağışıklamaya kadar erişkin influenzasının birinci basamakta yönetimi bütüncül biçimde ele alınıyor.
İnfluenza her yıl yaklaşık 1 milyar kişiyi etkiliyor
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre mevsimsel influenza her yıl dünya genelinde yaklaşık 1 milyar olguyla ilişkilendiriliyor. Bunların yaklaşık 3–5 milyonunda ağır hastalık gelişirken, influenza ile ilişkili solunum yolu hastalıkları nedeniyle yılda yaklaşık 290 bin–650 bin ölüm meydana geldiği tahmin ediliyor.
Bu veriler, influenzanın yalnızca kısa süreli bir üst solunum yolu enfeksiyonu olarak değerlendirilmemesi gerektiğini ortaya koyuyor. Hastalık, özellikle ileri yaşta, gebelikte, kronik hastalığı veya bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde daha ağır seyredebilir.
Grip ile soğuk algınlığı aynı hastalık değil
İnfluenza, çoğu zaman ani başlayan ateş, titreme, kas ve vücut ağrıları, baş ağrısı, belirgin halsizlik, öksürük ve boğaz ağrısıyla seyrediyor. Burun akıntısı veya burun tıkanıklığı da görülebiliyor. Belirtiler genellikle virüsle karşılaşmadan 1–4 gün sonra ortaya çıkıyor.
Soğuk algınlığında ise belirtiler çoğunlukla daha yavaş gelişiyor; burun akıntısı ve burun tıkanıklığı daha belirgin olurken ateş, titreme ve yaygın kas ağrıları influenzaya kıyasla daha az görülüyor. Bununla birlikte yalnızca belirtilere bakılarak influenza ile diğer solunum yolu enfeksiyonlarını kesin olarak ayırt etmek her zaman mümkün olmayabiliyor.
İnfluenza enfeksiyonu yalnızca ateş, öksürük ve halsizlikle sınırlı kalmayabiliyor. Özellikle risk gruplarında pnömoni, kronik hastalıkların alevlenmesi, hastaneye yatış ve ölüm gibi ciddi sonuçlar ortaya çıkabiliyor. Daha nadir olarak miyokardit, ensefalit ve çoklu organ yetmezliği gibi komplikasyonlar da gelişebiliyor.
Bulaştırıcılık belirtilerden önce başlayabiliyor
İnfluenza virüsü, belirtilerin ortaya çıkmasından yaklaşık bir gün önce bulaştırılmaya başlanabiliyor. Bulaştırıcılık genellikle hastalığın ilk günlerinde daha yüksek olmak üzere, sağlıklı erişkinlerde belirtilerin başlamasından sonra yaklaşık 5–7 gün devam edebiliyor. Çocuklarda ve bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde bu süre daha uzun olabiliyor.
Bu nedenle hastalık belirtileri olan kişilerin mümkün olduğunca evde kalması, kapalı ve kalabalık ortamlarda bulaş riskini azaltacak önlemlere dikkat etmesi ve özellikle yüksek risk grubundaki kişilerle yakın temastan kaçınması önem taşıyor.
İnfluenzadan korunmada aşılama temel yaklaşım
Uzlaşı raporunun öne çıkan mesajlarından biri influenza bağışıklaması. WHO ve CDC, influenza aşılamasını influenzadan ve özellikle hastalığın ciddi sonuçlarından korunmada temel koruyucu yaklaşım olarak değerlendiriyor. Aşılama, hastalanma riskinin yanı sıra influenza nedeniyle hastaneye yatış ve ölüm riskini azaltmaya katkı sağlıyor.
WHO özellikle 65 yaş ve üzerindeki kişiler, gebeler, belirli kronik hastalıkları bulunanlar ve sağlık çalışanları gibi grupların yıllık influenza aşılamasında öncelikli olarak değerlendirilmesini öneriyor. Ulusal bağışıklama politikalarına göre hedef gruplar ve uygulama ayrıntıları değişebiliyor.
CDC ise uygunluğu bulunan 6 ay ve üzerindeki herkes için her sezon influenza aşısını öneriyor; bazı nadir istisnalar bulunuyor. Özellikle ciddi influenza komplikasyonları açısından risk taşıyan gruplarda aşılama önem taşıyor.
Aşı neden her yıl tekrarlanıyor?
İnfluenza virüsleri zaman içinde değişebildiği için aşıların içeriği her sezon dolaşımdaki virüslere ilişkin sürveyans verileri doğrultusunda gözden geçiriliyor. Ayrıca aşılama sonrasında oluşan bağışıklık zaman içinde azalabiliyor. Bu nedenle mevsimsel influenza aşılamasının her yıl tekrarlanması öneriliyor.
Aşılamanın ideal zamanı, influenza sezonunun başlamasından önce bağışıklığın oluşmasını sağlayacak şekilde planlanıyor. Aşı sonrası koruyucu bağışıklığın gelişmesi yaklaşık iki hafta sürebiliyor. Ancak sezon başlamış olsa bile aşılama için geç kalınmış sayılmıyor; sezon boyunca yapılan aşılama koruma sağlayabiliyor. Uygulama zamanı ülkenin epidemiolojik özellikleri ve ulusal sağlık otoritelerinin önerileri doğrultusunda belirlenmeli.
2026–2027 Kuzey Yarımküre sezonunda trivalan aşı öneriliyor
WHO, 2026–2027 Kuzey Yarımküre influenza sezonu için trivalan influenza aşılarını öneriyor. Aşı bileşimi; A(H1N1)pdm09, A(H3N2) ve B/Victoria soyundan influenza virüslerine karşı koruma sağlayacak şekilde belirlendi. Aşı içeriği, dolaşımdaki influenza virüslerinin özellikleri ve antijenik değişimleri izleyen küresel sürveyans verileri temelinde her sezon güncelleniyor.
Dolayısıyla kullanılacak aşının formülasyonu ve uygulama koşulları konusunda ulusal sağlık otoritelerinin güncel önerileri ve ruhsatlı ürün bilgileri esas alınmalı.
Beş uzmanlık derneğinden multidisipliner yaklaşım
“Birinci Basamakta Erişkin İnfluenzası: Tanı, Tedavi, Komplikasyonların Önlenmesi ve Bağışıklama Yaklaşımı – Multidisipliner Uzlaşı Raporu 2026”, erişkin influenzasının tanı ve tedavisinden komplikasyonların önlenmesine ve bağışıklamaya kadar uzanan süreçte birinci basamak sağlık hizmetleri açısından güncel ve bütüncül bir çerçeve sunuyor.
Raporun temel hedeflerinden biri, başta birinci basamak hekimleri olmak üzere sağlık profesyonellerine influenza yönetiminde güncel klinik yaklaşım konusunda yol göstermek ve hastalığın bireysel ve toplumsal sağlık yükünün azaltılmasına katkı sağlamak.
Beş uzmanlık derneğinin ortak mesajı ise şu noktada birleşiyor: İnfluenza, basit bir soğuk algınlığı olarak değerlendirilmemeli. Özellikle ileri yaş, gebelik, kronik hastalık veya bağışıklık baskılanması gibi risk faktörleri bulunan kişilerde ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Bu nedenle mevsimsel influenza döneminde uygun kişilerin yıllık aşılama ile korunması, erken tanı ve gerektiğinde uygun antiviral tedavi ile birlikte hastalık yükünün azaltılmasında önemli bir yere sahip.