📝 Editoryal Not
Yaz aylarında açık hava sporları ve rekreasyonel aktivitelerin artması, göz travmalarının önlenmesi ve travma sonrası uyarıcı belirtilerin tanınmasını önemli hale getiriyor. Retina yırtığı ve retina dekolmanı, gecikmiş tanı ve tedavi durumunda kalıcı görme kaybına yol açabilen oftalmolojik acillerdendir. Bununla birlikte, mevsimsel artış ve travma ile ilişki konusunda genelleyici ifadelerden kaçınmak; travmatik olmayan retina dekolmanının da önemli bir klinik durum olduğunu vurgulamak gerekir. Bu içerik, özellikle ani ışık çakmaları, yeni başlayan yoğun uçuşmalar ve görme alanında perde/gölge gibi belirtilerin zamanında değerlendirilmesinin önemini sağlık profesyonelleri açısından öne çıkarıyor.
“Geçer” Diye Beklemeyin: Retina Yırtığı ve Dekolmanında Uyarıcı Belirtilere Dikkat
Yaz aylarında deniz, havuz ve açık hava aktivitelerinin yanı sıra tenis, padel, futbol, basketbol ve bisiklet gibi sporların daha sık yapılması, göz travmaları açısından dikkat edilmesi gereken koşulları artırabilir. Göze veya başa alınan künt ya da penetran travmalar, gözün farklı yapılarında yaralanmaya neden olabileceği gibi bazı olgularda retina yırtığı ve retina dekolmanı gelişimiyle de ilişkili olabilir.
Retina dekolmanı, retinanın nörosensöriyel tabakasının alttaki retina pigment epiteli ve koroidden ayrılmasıyla karakterize, görmeyi tehdit eden bir durumdur. Özellikle retina yırtığına bağlı gelişen regmatojen retina dekolmanında, vitreus sıvısının retina altına geçmesi retinanın ayrılmasına yol açabilir.
Memorial Bahçelievler Hastanesi Göz Hastalıkları Bölümü’nden Prof. Dr. Giray Ersöz, retina yırtığı ve retina dekolmanının erken belirtilerinin dikkate alınmasının görme kaybının önlenmesi açısından önemli olduğunu belirtiyor.
Ani ışık çakmaları ve yeni başlayan uçuşmalar önemli uyarı işaretleri
Retina yırtığı veya retina dekolmanı başlangıçta ağrısız olabilir. Bu nedenle hastanın ağrı yaşamaması, durumun önemsiz olduğu anlamına gelmez.
Özellikle aşağıdaki belirtilerden birinin yeni başlaması veya belirgin biçimde artması retina yırtığı açısından değerlendirme gerektirir:
- Ani başlayan ışık çakmaları veya “şimşek çakması” şeklinde fotopsiler,
- Birdenbire ortaya çıkan çok sayıda uçuşan cisim veya siyah noktalar,
- Örümcek ağı ya da kurum parçacıkları benzeri görüntüler,
- Görme alanının bir bölümünde perde veya gölge hissi,
- Ani veya ilerleyici görme azalması.
Bu bulgular yalnızca retina dekolmanında görülmez; örneğin posterior vitreus dekolmanı gibi başka vitreoretinal durumlarda da ortaya çıkabilir. Ancak özellikle yeni başlayan fotopsi ve uçuşmalar, retina yırtığının dışlanması için gecikmeden göz hekimi tarafından değerlendirilmelidir.
Görme alanında perde/gölge gelişmesi veya belirgin görme kaybı ortaya çıkması ise retina dekolmanı açısından daha ileri bir uyarı işareti kabul edilir ve acil oftalmolojik değerlendirme gerektirir.
Yaz aktiviteleri sırasında göz travmalarına karşı koruyucu önlemler önemli
Futbol, tenis, basketbol, squash ve padel gibi top sporlarının yanı sıra bisiklet, paintball ve benzeri aktivitelerde göze doğrudan darbe gelebilir. Trafik ve iş kazaları gibi yüksek enerjili travmalar da retina hasarı açısından risk oluşturabilir.
Travmadan korunmada aktiviteye uygun koruyucu gözlük veya yüz koruyucu ekipman kullanılması, özellikle yüksek hızlı cisimlerin göze ulaşabileceği spor ve aktivitelerde önem taşır.
Travma sonrası yalnızca görme keskinliğinin normal olması, gözün tüm yapılarının sağlam olduğu anlamına gelmez. Klinik değerlendirme, travmanın mekanizmasına ve gözdeki bulgulara göre planlanmalıdır.
Travmadan sonra risk tamamen ortadan kalkmış kabul edilmemeli
Travma sonrasında retina yırtığı veya dekolman gelişme zamanı her hastada aynı değildir. Bazı travmatik retinal lezyonlar erken dönemde saptanabilirken, travmaya bağlı vitreoretinal değişiklikler daha sonra belirginleşebilir.
Bu nedenle özellikle anlamlı göz travması geçiren, yüksek risk özellikleri bulunan veya sonrasında yeni ışık çakmaları, uçuşmalar ya da görme değişiklikleri gelişen hastalarda takip gereksinimi göz hekiminin klinik değerlendirmesine göre belirlenmelidir.
“İlk muayene normaldi, dolayısıyla daha sonra retina problemi gelişmez” şeklinde kesin bir varsayım doğru değildir.
Yüksek miyopi retina dekolmanı açısından önemli bir risk faktörü
Yüksek miyopi, retina dekolmanı açısından bilinen risk faktörlerinden biridir. Miyopik gözlerde retina ve vitreus yapısındaki değişiklikler, retina yırtığı ve dekolmanı riskini artırabilir.
Yüksek miyopisi bulunan kişilerin özellikle göze darbe alma ihtimalinin yüksek olduğu temas sporlarında uygun koruyucu ekipman kullanması önemlidir. Ayrıca yüksek ivmelenme ve ani mekanik kuvvetlerle ilişkili ekstrem aktiviteler sonrasında retina dekolmanı gelişimini bildiren olgu raporları bulunmakla birlikte, bu tür nadir bildirimler söz konusu aktivitelerin genel popülasyonda kesin olarak retina dekolmanına yol açtığını göstermez.
Bu nedenle risk değerlendirmesi; kişinin miyopi derecesi, daha önce geçirdiği retina cerrahisi veya yırtığı, aile öyküsü ve diğer bireysel risk faktörleriyle birlikte yapılmalıdır.
Retina yırtığı dekolman gelişmeden tedavi edilebilir
Retina yırtığı, henüz retina dekolmanına yol açmadan saptandığında uygun hastalarda laser retinopeksi ile tedavi edilebilir. Lazer, yırtığın çevresinde kontrollü korioretinal adezyon oluşturarak retina yırtığının çevresinden sıvı geçişini ve buna bağlı retina dekolmanı gelişme riskini azaltmayı amaçlar.
Ancak her retina yırtığının aynı şekilde tedavi edilmesi gerekmez. Tedavi kararı; yırtığın tipi, yerleşimi, çevresindeki retina, vitreoretinal traksiyon ve hastanın diğer risk faktörleri dikkate alınarak retina uzmanı tarafından verilmelidir.
Retina dekolmanında cerrahi tedavi geciktirilmemeli
Retina dekolmanı geliştiğinde tedavi yaklaşımı; dekolmanın tipi, yaygınlığı, makulanın durumu, retinal yırtıkların özellikleri ve hastanın genel klinik durumuna göre belirlenir.
Uygun hastalarda pnömatik retinopeksi, skleral çökertme veya pars plana vitrektomi gibi cerrahi yöntemlerden biri ya da bunların kombinasyonları kullanılabilir.
Cerrahi sırasında retinanın yeniden anatomik konumuna getirilmesi ve yırtığın kapatılması hedeflenir. Gerekli durumlarda göz içine gaz tamponadı veya silikon yağı uygulanabilir. Gaz tamponadı zaman içerisinde rezorbe olurken, silikon yağı bazı hastalarda retina stabilizasyonu sağlandıktan sonra ikinci bir cerrahi işlemle çıkarılabilir.
Özellikle makulanın henüz etkilenmediği retina dekolmanlarında hızlı değerlendirme ve uygun tedavinin planlanması, görsel prognoz açısından önem taşır. Bununla birlikte, görme sonucunu yalnızca tedavinin ne kadar erken yapıldığı değil; dekolmanın makulayı etkileyip etkilemediği, süresi, retinal hasarın özellikleri ve hastanın diğer klinik faktörleri de belirler.
Ana mesaj: Yeni başlayan görme belirtilerini bekletmeyin
Retina yırtığı ve retina dekolmanı her zaman travma sonrası gelişmez; yaşa bağlı vitreus değişiklikleri, yüksek miyopi, önceki göz cerrahileri, geçirilmiş retina yırtığı veya dekolmanı ve diğer risk faktörleri de rol oynayabilir.
Bu nedenle ani başlayan ışık çakmaları, yeni ve yoğun uçuşmalar, görme alanında perde/gölge veya ani görme azalması gelişen kişilerin “geçer” düşüncesiyle beklememesi ve gecikmeden göz hastalıkları uzmanına başvurması gerekir.
Erken saptanan uygun retina yırtıklarında lazer tedavisi retina dekolmanının önlenmesine yardımcı olabilir. Retina dekolmanı gelişmişse ise hastanın vitreoretinal hastalıklar konusunda deneyimli bir merkezde hızla değerlendirilmesi ve uygun tedavinin planlanması önem taşır.