📝 Editoryal Not:
Çocuklarda el, el bileği, kol ve omuz yakınmaları klinik açıdan önem taşımakla birlikte, karpal tünel sendromu gibi periferik sinir sıkışmalarının çocukluk çağında erişkinlere kıyasla nadir olduğu ve çoğu olguda altta yatan yapısal, metabolik, genetik veya başka bir tıbbi nedenin araştırılması gerektiği bilimsel literatürde vurgulanmaktadır. Bu nedenle elektronik cihaz kullanımını doğrudan çocuklarda karpal tünel sendromunun nedeni olarak sunmak yerine, uzun süreli ve tekrarlayan kullanımın kas-iskelet sistemi yakınmalarıyla ilişkili olabileceği daha temkinli bir ifadeyle ele alınmalıdır. TÜİK’in 2024 verileri de 6-15 yaş grubunda internet ve akıllı telefon kullanımının yaygınlığını ortaya koymaktadır.
Cep telefonu, tablet ve bilgisayarların çocukların eğitim, iletişim ve eğlence hayatındaki yeri giderek artıyor. Uzun süreli ekran kullanımı ve özellikle aynı pozisyonda kalma ile tekrarlayan el-bilek hareketleri, çocuklarda kas-iskelet sistemi yakınmalarının ortaya çıkmasına veya mevcut yakınmaların artmasına katkıda bulunabilir. Bu nedenle teknoloji kullanımında yalnızca ekran süresine değil, ergonomi, kullanım şekli, mola alışkanlıkları ve fiziksel aktiviteye de dikkat edilmesi önem taşıyor.
Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Prof. Dr. Arel Gereli, çocukların teknolojiden tamamen uzaklaştırılmasının gerçekçi bir yaklaşım olmadığını belirterek, cihazların yaşa ve gelişim düzeyine uygun, dengeli ve ergonomik biçimde kullanılmasının önemine dikkat çekiyor.
“Çocuklara teknolojiden uzak durmalarını söylemek gerçekçi değil. Önemli olan bu cihazları bedenlerine zarar vermeden, ölçülü kullanmayı öğretmek.”
Çocuklarda El ve Kol Yakınmaları Dikkatle Değerlendirilmeli
El, el bileği, ön kol ve omuz; günlük hareketlerde birbiriyle bağlantılı çalışan bir sistem oluşturuyor. Uzun süre aynı pozisyonda kalmak, omuzların öne doğru taşınması, dirseğin ve el bileğinin uzun süre bükülü tutulması veya tekrarlayan küçük el hareketleri zaman içinde ağrı, yorgunluk ve rahatsızlık hissine neden olabilir.
Özellikle telefon veya tablet kullanırken cihazı uzun süre sabit tutmak, oyun oynarken sürekli aynı el hareketlerini tekrarlamak ya da bilgisayar başında ergonomik olmayan bir pozisyonda çalışmak kas ve tendonlar üzerinde tekrarlayan yüklenmeye yol açabilir.
Bu tür yakınmaların her zaman bir sinir sıkışması anlamına gelmediğinin altını çizmek gerekir. Çocuklarda el ve kol ağrısının çok sayıda nedeni bulunabilir ve klinik değerlendirme bulgulara göre yapılmalıdır.
Karpal Tünel Sendromu Çocuklarda Nadir Görülüyor
Karpal tünel sendromu, el bileği düzeyinde median sinirin (başparmak, işaret ve orta parmak başta olmak üzere elin bir bölümünün duyusunu taşıyan sinir) sıkışması sonucu ortaya çıkan bir periferik sinir hastalığıdır.
Erişkinlerde sık görülen bu tablo, çocuklarda ise nadirdir. Pediatrik olgularda erişkinlerden farklı olarak, altta yatan nedenlerin araştırılması özellikle önem taşır. Literatürde çocukluk çağı karpal tünel sendromunun; mukopolisakkaridoz gibi metabolik hastalıklar, doğumsal veya anatomik anomaliler, travma, bazı kalıtsal nöropatiler ve daha nadir çeşitli durumlarla ilişkili olabileceği bildirilmektedir.
Bu nedenle çocukta karpal tünel sendromu düşünüldüğünde, yakınmaların yalnızca elektronik cihaz kullanımına bağlanması doğru değildir. Özellikle tekrarlayan uyuşma, karıncalanma, el becerisinde azalma veya kas güçsüzlüğü gibi belirtiler varsa ayrıntılı değerlendirme gerekir.
Telefon Kullanırken El ve Omuzlar da Çalışıyor
Elektronik cihazların kullanımında yalnızca parmaklar değil, el bileği, dirsek, omuz ve hatta gövde pozisyonu da devreye giriyor.
Örneğin uzun süre telefon veya tablet kullanırken cihazı göz hizasında tutmak için omuzlar öne doğru taşınabilir. Dirsek ve el bileği uzun süre aynı açıda kalabilir. Buna ek olarak mesaj yazma, ekran kaydırma veya oyun oynama sırasında tekrarlayan küçük hareketler yapılır.
Bu hareketlerin uzun süre ve yeterli dinlenme olmadan tekrarlanması, özellikle uygun olmayan ergonomik koşullarda, kas ve tendonlarda aşırı kullanım yakınmalarına katkıda bulunabilir.
Prof. Dr. Arel Gereli, çocuklarda cihaz kullanımının tamamen yasaklanmasından ziyade kullanım alışkanlıklarının doğru şekilde düzenlenmesinin daha uygulanabilir olduğunu belirtiyor.
Türkiye’de Çocukların Teknoloji Kullanımı Yaygın
TÜİK’in 2024 yılı verilerine göre 6-15 yaş grubundaki çocukların %91,3’ü internet kullanıyor, cep telefonu veya akıllı telefon kullandığını belirten çocukların oranı ise %76,1. Bu oran 11-15 yaş grubunda %86,2’ye yükseliyor.
Bu veriler, çocukların dijital teknolojilerle geçirdiği zamanın günlük yaşamın önemli bir parçası haline geldiğini gösteriyor. Dolayısıyla hedef, teknolojiyi tamamen ortadan kaldırmak yerine çocukların cihazları ergonomik, kontrollü ve dengeli biçimde kullanmasını sağlamak olmalı.
Uzun Süre Aynı Pozisyonda Kalmak Önlenmeli
Çocukların ders çalışma, oyun oynama veya video izleme sırasında uzun süre aynı pozisyonda kalmaması önem taşıyor.
Ekran karşısında:
- Omuzların uzun süre öne doğru düşmemesine,
- El bileğinin mümkün olduğunca nötr pozisyonda tutulmasına,
- Cihazın çocuğun boyuna ve oturma pozisyonuna uygun şekilde yerleştirilmesine,
- Uzun süre kesintisiz kullanım yerine düzenli hareket ve dinlenme araları verilmesine,
- Günlük yaşamda fiziksel aktiviteye yeterli zaman ayrılmasına
özen gösterilmesi önerilebilir.
Özellikle bilgisayar kullanılan ortamlarda masa, sandalye, ekran ve klavye yüksekliğinin çocuğun fiziksel özelliklerine uygun olması ergonomi açısından önemlidir.
Ağrı ve Uyuşma Süreklilik Gösteriyorsa Değerlendirme Gerekebilir
Çocuklarda el, el bileği, kol veya omuz bölgesinde ortaya çıkan her yakınma teknoloji kullanımına bağlanmamalıdır.
Tekrarlayan veya kalıcı ağrı, uyuşma, karıncalanma, gece ortaya çıkan el yakınmaları, kavrama gücünde azalma, el becerilerinde belirgin değişiklik veya kaslarda güçsüzlük bulunması halinde hekim değerlendirmesi gerekir.
Çocukluk çağında karpal tünel sendromu nadir olduğu için, tanı konulduğunda altta yatan nedenlerin araştırılması özellikle önemlidir. Gerektiğinde klinik muayeneye ek olarak sinir ileti çalışmaları (elektrodiagnostik testler) ve ultrasonografi gibi yöntemlerden yararlanılabilir.
Teknoloji Kullanımında Amaç Yasaklamak Değil, Doğru Alışkanlık Kazandırmak
Prof. Dr. Arel Gereli, çocukların teknoloji kullanımının tamamen ortadan kaldırılmasının günümüz koşullarında gerçekçi olmadığını; bunun yerine doğru kullanım alışkanlıklarının erken yaşta kazandırılması gerektiğini vurguluyor.
Çocukların teknolojiyle ilişkisini düzenlerken ergonomik kullanım, düzenli hareket, fiziksel aktivite, yeterli dinlenme ve yaşa uygun ekran alışkanlıklarının birlikte ele alınması, kas-iskelet sistemi sağlığının korunmasına katkı sağlayabilir.
Özellikle el ve kol yakınmaları ortaya çıktığında belirtilerin süresi, tekrarlama sıklığı ve günlük yaşam üzerindeki etkisi dikkate alınmalı; yakınmaların devam etmesi halinde altta yatan nedenlerin belirlenmesi için uygun tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.